قرنفل
قرنفل با نام علمی Dianthus barbatus که در اروپا با نام رایج “Sweet William” شناخته میشود، یکی از گونههای زینتی و محبوب خانواده میخکیان (Caryophyllaceae) است . این گیاه که بومی کوهستانهای جنوب اروپا، از پیرنهها تا کارپاتها و بالکان است، نام خود را از واژه یونانی “Dianthus” به معنای “گل الهی” و “barbatus” به معنای “ریشدار” گرفته که اشاره به برآمدگیهای ریشمانند در گلوی گلها دارد . گیاهی است علفی و معمولاً دوساله یا با عمر کوتاه چندساله که ساقههایی ایستاده به ارتفاع ۱۵ تا ۹۲ سانتیمتر تولید میکند . برگهای آن نیزهای شکل، به رنگ سبز روشن تا سبز-خاکستری بوده و گلهای معطر آن به صورت خوشهای متراکم و شامل ۱۵ تا ۳۰ گل در انتهای ساقه ظاهر میشوند .
دامنه پراکنش بومی این گونه عمدتاً اروپای جنوبی و شرقی شامل کشورهای اتریش، بلغارستان، فرانسه، ایتالیا، رومانی و اسپانیا است . با این حال، جمعیتی دور از این محدوده نیز در شمال شرقی چین، کره و جنوب شرقی روسیه یافت میشود که گاهی به عنوان واریته جداگانه **D. barbatus var. asiaticus** در نظر گرفته میشود . این گیاه به دلیل کشت گسترده از قرن شانزدهم در سراسر اروپا و سپس آمریکای شمالی و نیوزیلند، به صورت فراری از کشت در طبیعت بسیاری از مناطق معتدل جهان تثبیت شده است . زیستگاههای ثانویه آن را مراتع، حاشیههای جادهها و زمینهای بایر تشکیل میدهد .
فراتر از کاربرد زینتی، این گیاه دارای پیشینهای غنی در فرهنگ و علم اروپا است. نام انگلیسی آن “Sweet William” نخستین بار در سال ۱۵۹۶ در فهرست گیاهان جان جرارد، گیاهشناس انگلیسی، ظاهر شد . اگرچه ریشه دقیق این نام نامشخص است، اما افسانههای متعددی آن را به ویلیام شکسپیر، سنت ویلیام یورک یا حتی ویلیام فاتح نسبت میدهند . در زبان گلها در دوره ویکتوریا، این گل نماد شجاعت و دلاوری بود . از نظر علمی، پژوهشهای قابل توجهی روی این گیاه در اروپا انجام شده است. مطالعه بر روی جمعیت متغیر ژنتیکی رقم ‘Dagan’ در اسرائیل، منجر به شناسایی لاینهایی با فنوتیپهای مرتبط با مقاومت به اتیلن شد که ماندگاری گلها را به طرز چشمگیری افزایش میداد . این یافتهها برای صنعت گلکاری اهمیت زیادی دارد، زیرا افزایش طول عمر گلهای شاخه بریده یکی از اهداف مهم بهنژادی است. همچنین گلهای این گیاه خوراکی بوده و به دلیل جذب پرندگان و پروانهها، در باغهای طبیعی اروپا کاربرد فراوان دارد .
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Dianthus barbatus L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Dianthus: از واژههای یونانی «dios» (الهی) و «anthos» (گل)، به معنای «گل خدایان». barbatus: به معنای «ریشدار»، اشاره به کرکهای ریز روی گلبرگها . |
| ۲ | نام فارسی | قرنفل |
| ۳ | نام انگلیسی | Sweet William, Bearded Pink, Sweet John |
| ۴ | خانواده | Caryophyllaceae (میخکیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله کوتاهعمر که اغلب به صورت دوساله یا یکساله کشت میشود . |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۱۵ تا ۷۰ سانتیمتر (بسته به رقم و شرایط رشد) . |
| ۷ | گسترش گیاه | ۲۰ تا ۳۵ سانتیمتر. |
| ۸ | فرم رشد | تودهای و ایستاده با ساقههای مستقیم و بدون انشعاب . |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله کوتاهعمر (۲-۳ سال)، اما معمولاً به عنوان دوساله پرورش مییابد . |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز روشن تا سبز تیره . |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، نیزهای تا سرنیزهای، به طول ۴-۱۰ سانتیمتر و عرض ۱-۲ سانتیمتر، با حاشیه صاف و گاهی کرکهای ریز . |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اواسط تابستان (خرداد تا مرداد)، گاهی تا پاییز . |
| ۱۵ | رنگ گل | بسیار متنوع: سفید، صورتی، قرمز، ارغوانی، بنفش، و اغلب با طرحهای دو رنگ، چشمدار یا لکهدار . |
| ۱۶ | عطر گل | معطر؛ رایحه شیرین و میخکمانند . |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین خوشهای متراکم و تقریباً کروی (دمگلها بسیار کوتاه)، شامل ۵ تا ۳۰ گل کوچک . |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا به دلیل گلآذینهای متراکم، رنگبندی متنوع و عطر دلپذیر . |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی محبوب برای فضای سبز و گل شاخه بریده). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشه راست (taproot) نسبتاً قوی . |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار بالا؛ مقاوم تا دمای ۲۵- درجه سانتیگراد (منطقه سختی USDA 4 تا 10) . |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | متوسط؛ به گرمای شدید تابستان حساس است و در مناطق گرم نیاز به سایه بعدازظهر دارد . |
| ۲۳ | تحمل خشکی | خوب پس از استقرار کامل، اما برای گلدهی مطلوب به رطوبت منظم نیاز دارد . |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط. آبیاری منظم و عمیق، خاک نباید غرقاب شود . |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه. برای گلدهی بهتر به حداقل ۶ ساعت نور مستقیم نیاز دارد. در مناطق گرم، سایه جزئی بعدازظهر مناسب است . |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک لومی، شنی، غنی از مواد آلی با زهکشی خوب . |
| ۲۷ | pH خاک | خنثی تا کمی قلیایی (۶.۵ تا ۷.۵). خاکهای آهکی را ترجیح میدهد . |
| ۲۸ | زهکشی خاک | بسیار مهم است؛ خاک باید زهکشی عالی داشته باشد . |
| ۲۹ | تحمل شوری | متوسط. |
| ۳۰ | تحمل آلودگی هوا | خوب؛ مقاومت نسبی به آلودگی دارد . |
| ۳۱ | مقاومت به باد | نیاز به محافظت در بادهای شدید دارد. |
| ۳۲ | آفات و بیماریها | آفات: شته، کنه تارعنکبوتی، مینوز برگ. بیماریها: سفیدک پودری، پوسیدگی ریشه (در خاکهای غرقابی)، زنگ، بوتریتیس . |
| ۳۳ | نیاز هرس | حذف گلهای پژمرده برای تشویق گلدهی مجدد و افزایش طول دوره گلدهی. |
| ۳۴ | تغذیه (کوددهی) | یک بار کوددهی سبک در اوایل بهار با کود متعادل و پتاسیم بالا برای تشویق گل. کوددهی زیاد باعث رشد علفی و کاهش گل میشود . |
| ۳۵ | روش تکثیر | ۱. کاشت بذر: روش اصلی (اواخر بهار یا پاییز). ۲. قلمه ساقه: در تابستان. ۳. تقسیم بوته: در بهار . |
| ۳۶ | فاصله کاشت | ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر . |
| ۳۷ | کاربرد در طراحی | حاشیهکاری، باغهای کلبهای، باغهای صخرهای، گل شاخه بریده، کاشت در گلدان و جعبه گل، مناطق طبیعیسازی شده . |
| ۳۸ | مناسب فضای شهری | عالی برای پارکها، میادین و فضاهای سبز شهری با نور کافی . |
| ۳۹ | نکات اجرایی ویژه | نیاز به ورنالیزاسیون (سرمادهی) برای گلدهی دارد؛ در کشت پاییزه، پس از گذراندن زمستان، در بهار گل میدهد . خودبذری میکند و در شرایط مناسب، کلنیهای کوچکی تشکیل میدهد . |
| ۴۰ | همنشینهای مناسب | اطلسی، شقایق، اسطوخودوس، آلیسوم، لوبلیا. |
| ۴۱ | ارزش اکولوژیک | بالا. گلها منبع شهد برای پروانهها، زنبورها و سایر حشرات گردهافشان هستند . |
| ۴۲ | هشدار/محدودیت | گیاه غیرسمی است . در مناطق گرم و مرطوب مستعد ابتلا به بیماریهای قارچی است. |
| ۴۳ | ویژگی برجسته | گلآذینهای متراکم و کروی با گلهای کوچک و ریشدار معطر در رنگهای متنوع که منظرهای چشمگیر و رنگارنگ در باغ ایجاد میکنند. |
| ۴۴ | کاربرد دارویی و خوراکی | خوراکی: گلها دارای طعمی ملایم و شیرین هستند و به عنوان تزئین در سالاد، دسر، کیک و نوشیدنیها استفاده میشوند . دارویی: کاربرد دارویی قابل توجهی ندارد. |
| ۴۵ | چالش در ایران | گرمای شدید تابستان در مناطق مرکزی و جنوبی. رطوبت بالا که باعث شیوع بیماریهای قارچی میشود. عدم گلدهی در سال اول (در صورت کشت بهاره). |
| ۴۶ | راهکار برای ایران | کاشت پاییزه و زمستانه در مناطق گرم. کاشت در مناطق خنک و معتدل شمالی و کوهپایهای. انتخاب ارقام مقاوم به گرما. آبیاری اصولی و اجتناب از غرقاب. |
| ۴۷ | ارقام مختلف | ارقام متعدد با رنگهای متنوع: ‘Newport Pink’ (صورتی)، ‘Messenger’ (مخلوط)، ‘Heart Attack’ (قرمز تیره)، ‘Sooty’ (ارغوانی تیره با برگهای قهوهای) و … |
| ۴۸ | آبیاری در ایران | آبیاری منظم و عمیق هر ۳-۴ روز یکبار در تابستان (با در نظر گرفتن شرایط). از آبیاری قطرهای استفاده شود و از خیس شدن برگها جلوگیری گردد. |
| ۴۹ | محل کاشت در باغ ایرانی | در حاشیههای جنوبی باغهای شمالی، گلدانهای کنار استخر، باکسهای گل در تراس و بالکن. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق معتدل و مرطوب شمالی (سواحل خزر). مناطق کوهپایهای با تابستانهای خنک (دامنههای البرز و زاگرس). مناطق نیمهخشک مرکزی (تهران، اصفهان، شیراز) در فصل بهار و پاییز. |


