رعنا زیبا
رعنا زیبا با نام علمی یا Gaillardia ×grandiflora که با نام علمی خود شناخته میشود، یکی از گیاهان زینتی محبوب و پرکاربرد در اروپا و آمریکای شمالی است که حاصل دورگهگیری طبیعی بین دو گونه آمریکایی است . این گیاه که به خانواده کاسنیان (Asteraceae) تعلق دارد و با نام رایج “blanket flower” (گل پتویی) شناخته میشود، دورگهای است از گونه چندساله Gaillardia aristata با گلهای درشت و گونه یکساله Gaillardia pulchella که ویژگیهای مطلوب هر دو والد یعنی عادت رشدی چندساله، دوره گلدهی طولانی و رشد سریع را به ارث برده است . گلهای درشت و دیزاینمانند آن به قطر ۸ تا ۱۰ سانتیمتر میرسند و اغلب به صورت دو-رنگ با ترکیبهای خیرهکننده از رنگهای قرمز، نارنجی و زرد دیده میشوند که حاشیه زرد و مرکز بورگاندی تیره از ویژگیهای بارز بسیاری از ارقام آن است .
خاستگاه این دورگه به باغهای بلژیک در حدود سال ۱۸۵۷ بازمیگردد و نخستین بار توسط گیاهشناس بلژیکی، لوئی ون هوته، توصیف شد . با وجود اینکه والدین آن بومی آمریکای شمالی هستند، G. ×grandiflora خود یک گیاه با منشأ باغی (باغزاد) است و در طبیعت اروپا به صورت خودرو یافت نمیشود . با این حال، به عنوان گیاه زینتی به سرعت در سراسر اروپا گسترش یافت و نخستین بار در سال ۱۸۸۴ به باغهای بریتانیا راه یافت . امروزه این گیاه به صورت فراری از کشت در طبیعت برخی کشورهای اروپایی مانند بلژیک، بریتانیا و فرانسه تثبیت شده است . در بلژیک، نخستین بار در سال ۱۹۵۳ در تپههای شنی ساحلی نزدیک سنت-ایدبالد مشاهده شد و اکنون در برخی مناطق حفاظتشده طبیعی به عنوان گونهای مهاجم در نظر گرفته میشود که نیاز به مدیریت و حذف دارد .
فراتر از کاربرد زینتی، این گیاه دارای اهمیت علمی و باغبانی قابل توجهی است. Gaillardia ×grandiflora به دلیل گلدهی طولانی و پرشور خود از اواخر بهار تا پاییز، مقاومت به خشکی، گرما و خاک فقیر، و جذب پروانهها و زنبورها، یکی از گزینههای ایدهآل برای باغهای کمتوجه و باغهای طبیعی است . ارقام متعددی از این دورگه پرورش یافته است؛ برای نمونه، رقم ‘Goblin’ با گلهای قرمز و حاشیه زرد و فرم کوتاهقامت، و ‘Arizona Sun’ با گلهای قرمز خیرهکننده با نوک زرد که برنده جایزه معتبر AAS شده است . پژوهشهای بهنژادی در اروپا همچنان ادامه دارد؛ به عنوان نمونه، رقم ‘Oranges and Lemons’ با گلهای نارنجی-زرد و فرم پهن و مسطح، در سال ۲۰۰۲ در انگلستان از میان نشاءهای رقم ‘Dazzler’ به عنوان یک دورگه تصادفی کشف و تکثیر شد . گفتنی است که شیره این گیاه ممکن است در افراد حساس ایجاد درماتیت تماسی کند و بنابراین توصیه میشود هنگام کار با آن از دستکش استفاده شود .
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Gaillardia ×grandiflora Van Houtte |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Gaillardia: به افتخار “گایار دو شارنتونو”، گیاهشناس فرانسوی قرن هجدهم. grandiflora: به معنای «گلدرشت» . |
| ۲ | نام فارسی | رعنا زیبا |
| ۳ | نام انگلیسی | Blanket Flower, Hybrid Blanketflower |
| ۴ | خانواده | Asteraceae (کاسنیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله کوتاهعمر |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۲۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر (بسته به رقم) |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر |
| ۸ | فرم رشد | تودهای، ایستاده و کپهای |
| ۹ | سرعت رشد | سریع |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله کوتاهعمر (۲-۳ سال) |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز-خاکستری |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متناوب، نیزهای تا واژسرنیزهای، به طول ۴-۱۵ سانتیمتر، با حاشیههای دندانهدار تا شانهای، پوشیده از کرکهای ریز |
| ۱۳ | ریزش برگ | نیمههمیشهسبز تا خزانکننده (بسته به اقلیم) |
| ۱۴ | زمان گلدهی | از اواخر بهار تا اوایل پاییز (خرداد تا مهر) |
| ۱۵ | رنگ گل | ترکیبی از زرد، نارنجی و قرمز، معمولاً با نوارهای عرضی (مارون تا نارنجی) در پایه گلبرگها |
| ۱۶ | عطر گل | ندارد |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین کاپیتولوم (سرگل) به قطر ۸-۱۰ سانتیمتر، شامل گلچههای زبانهای در حاشیه (معمولاً دو رنگ) و گلچههای لولهای ارغوانی تا قهوهای در مرکز |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا به دلیل گلهای درشت، رنگبندی جذاب و دوره گلدهی طولانی |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی محبوب برای فضای سبز و گل شاخه بریده) |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشههای فیبری |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار بالا (منطقه سختی USDA 3 تا 10) |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی (پس از استقرار کامل) |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط؛ آبیاری عمیق با فواصل طولانی |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت نور مستقیم) |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک لومی، شنی، غنی از مواد آلی با زهکشی عالی |
| ۲۷ | pH خاک | خنثی تا کمی قلیایی (۶.۰ تا ۸.۰) |
| ۲۸ | زهکشی خاک | بسیار مهم و حیاتی |
| ۲۹ | تحمل شوری | خوب |
| ۳۰ | تحمل آلودگی هوا | خوب |
| ۳۱ | مقاومت به باد | متوسط (به محافظت در بادهای شدید نیاز دارد) |
| ۳۲ | آفات و بیماریها | آفات: شته، زنجرک. بیماریها: سفیدک پودری، لکه برگی قارچی، پوسیدگی ریشه (در خاکهای غرقابی)، بیماری فیلودی (Aster yellows) |
| ۳۳ | نیاز هرس | حذف گلهای پژمرده برای تشویق گلدهی مجدد؛ در صورت کاهش گلدهی در تابستان، هرس گیاه برای گلدهی پاییزه مفید است |
| ۳۴ | تغذیه (کوددهی) | کمنیاز؛ کوددهی سبک با کود متعادل در اوایل بهار کافی است |
| ۳۵ | روش تکثیر | ۱. کاشت بذر: در بهار یا پاییز. ۲. تقسیم بوته: در بهار. ۳. قلمه ساقه: در تابستان |
| ۳۶ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر |
| ۳۷ | کاربرد در طراحی | حاشیهکاری، باغهای صخرهای، باغهای کلبهای، باغهای پروانه، باغهای مقاوم به خشکی، گل شاخه بریده، کاشت در گلدان و ظروف |
| ۳۸ | مناسب فضای شهری | عالی برای فضاهای سبز شهری، پارکها و حاشیه خیابانها در مناطق با نور کافی |
| ۳۹ | نکات اجرایی ویژه | برای جلوگیری از پوسیدگی ریشه، خاک باید زهکشی عالی داشته باشد. خودبذری میکند و میتواند در شرایط مناسب طبیعی شود. |
| ۴۰ | همنشینهای مناسب | اسطوخودوس، مریمگلی، آلیسوم، کیهاننما (Coreopsis)، آفتابگردانهای زینتی |
| ۴۱ | ارزش اکولوژیک | بسیار بالا؛ جذب پروانهها، زنبورها و سایر گردهافشانها. بذرها منبع غذایی برای گنجشکها (به ویژه سهره طلایی) هستند |
| ۴۲ | هشدار/محدودیت | در خاکهای رسی سنگین و بدون زهکشی مناسب، دچار پوسیدگی ریشه میشود. گیاهی کوتاهعمر است و نیاز به تعویض هر ۲-۳ سال دارد. |
| ۴۳ | ویژگی برجسته | گلهای شاداب و رنگارنگ شبیه به پتوی رنگین کمانی که در تمام فصل تابستان منظرهای چشمگیر خلق میکنند و پرندگان و پروانهها را به باغ جذب مینمایند. |
| ۴۴ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. |
| ۴۵ | چالش در ایران | خاکهای سنگین رسی و آبیاری زیاد در فضای سبز شهری ایران. تابستانهای بسیار گرم و خشک در مناطق مرکزی و جنوبی (که البته این گیاه مقاوم است، اما نیاز به آبیاری دارد). |
| ۴۶ | راهکار برای ایران | اصلاح خاک با شن و ماسه و مواد آلی برای بهبود زهکشی. کاشت در مناطق آفتابی با آبیاری منظم اما با فواصل طولانی. انتخاب ارقام کوتوله و مقاوم برای گلدانها و باکسهای گل. |
| ۴۷ | ارقام مختلف | سری ‘Arizona’: شامل ‘Arizona Apricot’، ‘Arizona Red Shades’ و ‘Arizona Sun’ (ارتفاع ۳۰ سانتیمتر) . ‘Goblin’: (ارتفاع ۳۰ سانتیمتر، گلهای قرمز با نوک زرد). ‘Mesa’: (ارتفاع ۳۵-۴۰ سانتیمتر، یکنواخت و پرگل) . ‘Oranges and Lemons’: (گلهای نارنجی با نوک زرد). ‘Torchlight’: (مرکز قرمز با نوک زرد) . ‘Burgundy’: (گلهای شرابی تکرنگ) |
| ۴۸ | آبیاری در ایران | آبیاری منظم و عمیق هر ۵-۷ روز یکبار در تابستان (بسته به شرایط). اجازه دهید خاک بین دو آبیاری کاملاً خشک شود. از آبیاری بیش از حد خودداری شود. |
| ۴۹ | محل کاشت در باغ ایرانی | در حاشیههای جنوبی باغها، باغهای صخرهای، گلدانهای بزرگ در تراس و بالکن، باکسهای گل در کنار استخر. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق معتدل و نیمهخشک مرکزی و شرقی (تهران، اصفهان، کرمان، یزد، فارس، خراسان جنوبی). مناطق معتدل و مرطوب شمالی (سواحل خزر). مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری جنوب (استانهای هرمزگان، بوشهر، خوزستان، سیستان و بلوچستان) در صورت آبیاری منظم. |


