گل جعفری
گل جعفری با نام علمی Tagetes erecta، گیاهی یکساله افراشته و پرپشت از خانواده Asteraceae است. خاستگاه آن آمریکای مرکزی و مکزیک میباشد. این گیاه بهدلیل گلهای بزرگ، پرپر و به شکل پومپوم شناخته میشود که به رنگهای زرد طلایی، نارنجی درخشان و گاهی سفید یافت میشوند. برگهای آن مرکب شانهای با برگچههای نیزهای و دندانهدار است و بوی تندی دارد که خاصیت دفع برخی حشرات را به آن میدهد. گل جعفری آفریقایی بهطور گستردهای در باغها برای ایجاد لکههای رنگی روشن، در مراسم مذهبی و بهعنوان منبع رنگدانههای خوراکی (لوتئین) کشت میشود.
در کشاورزی آلمانی، این گیاه اغلب بهعنوان یک گیاه همراه (Companion Plant) در مزارع سبزیجات کاشته میشود تا با ترشحات ریشهاش، نماتدهای مضر خاک را دفع کند. در طب سنتی چین ، گلهای Tagetes erecta بهعنوان یک داروی با طبیعت تلخ، تند و خنک شناخته میشوند که برای پاکسازی حرارت ریه، بهبود بینایی، تسکین گلودرد و سرفه استفاده میشود. همچنین در پژوهشهای مدرن، عصاره آن به دلیل خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی مورد مطالعه قرار گرفته است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Tagetes erecta L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Tagetes: از نام Tages، یک پیامبر خدای اتروسکی که از زمین ظاهر شد. erecta: از لاتین به معنای “افراشته”، “راست” یا “ایستاده”. |
| ۲ | نام فارسی | گل جعفری، جعفری زینتی |
| ۳ | نام انگلیسی | African Marigold, Aztec Marigold, Big Marigold |
| ۴ | خانواده | Asteraceae (کاسنیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه یکساله علفی |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۳۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر (بسته به رقم). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر. |
| ۸ | فرم رشد | افراشته، پرپشت و بوتهای. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | یکساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره. |
| ۱۲ | نوع برگ | مرکب شانهای، با برگچههای نیزهای، حاشیه دندانهدار و معطر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | یکساله (کل گیاه پس از یخبندان از بین میرود). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | بهار تا پاییز (اردیبهشت تا آبان). |
| ۱۵ | رنگ گل | زرد، نارنجی، طلایی، کرم، گاهی دو رنگ. |
| ۱۶ | عطر گل | بوی تند و مشخص (برای برخی نامطبوع). |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین کپهای بزرگ و پرپر (شکل پومپوم)، گلچههای زبانهای گسترده. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا. |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه زینتی، منبع رنگدانه خوراکی لوتئین، گل بریده). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری و گسترده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | هیچ. بسیار حساس به یخبندان (یکساله). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب، اما ممکن است در گرمای شدید و خشک استرس بیابد. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط. آبیاری منظم، اجازه دادن به خشک شدن سطح خاک بین دو آبیاری. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت). |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، حاصلخیز، با زهکشی خوب. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط (ارقام بلند ممکن است نیاز به قیم داشته باشند). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | نسبتاً مقاوم. ممکن است درگیر شته، کنه تارعنکبوتی، حلزون، سفیدک پودری و پوسیدگی ساقه در شرایط مرطوب شود. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. حذف گلهای پژمرده (Deadheading) برای تشویق گلدهی مداوم. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | متوسط. یک کود متعادل در زمان کاشت و یک بار در میانه فصل رشد کافی است. خاک خیلی غنی باعث رشد برگ به جای گل میشود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | کاشت بذر (مستقیم در زمین یا نشایی). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۲۵ تا ۴۵ سانتیمتر (بسته به اندازه رقم). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | حاشیههای رنگی، کاشت دستهجمعی، گلجاها، باغهای رسمی، کشت همراه در باغ سبزیجات، گل بریده. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای پارکها، میادین و فضای سبز شهری به دلیل رنگهای شاد و نگهداری آسان. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | دفع آفت: ریشهها ترکیباتی ترشح میکنند که نماتدهای ریشهگرهی را دفع میکند. بو: بوی برگها ممکن است برخی آفات را دور کند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | گوجهفرنگی، فلفل، سیبزمینی (به عنوان گیاه همراه)، سالویا، پتونیا. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. جاذب حشرات گردهافشان مانند زنبورها، اما بوی آن ممکن است برخی آفات را دفع کند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. ممکن است برای افراد یا حیوانات حساس ایجاد حساسیت پوستی کند. ۲. بوی آن برای برخی ناخوشایند است. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای بزرگ و پرپر با رنگهای بسیار روشن و زنده. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | رنگدانه: منبع مهم رنگدانه خوراکی لوتئین (E161b). دارویی: در طب سنتی برای درمان زخم، مشکلات چشمی و عفونتها استفاده شده است. گلهای خشک شده گاهی در چای استفاده میشوند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | ممکن است در مناطق با تابستانهای بسیار گرم و خشک، نیاز به آبیاری و سایهجزئی در بعدازظهر داشته باشد. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در زمان مناسب (پس از پایان سرما) و انتخاب ارقام مقاوم به گرما. آبیاری عمیق و منظم در تابستان. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ارقام پاکوتاه (۳۰ سانت) تا بلند (۱۰۰ سانت). سریهای معروف: ‘Inca’, ‘Antigua’, ‘Discovery’. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در بیشتر مناطق، آبیاری ۲-۳ بار در هفته در فصل گرم ضروری است. از خیس کردن برگها اجتناب شود. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در حاشیههای گل، باغچههای جلوی خانه، گلدانهای بزرگ و به عنوان پرکننده فصلی در طرحهای پارterre. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها برای دستهگل خشک مناسب هستند (به صورت وارونه در جای تاریک و خشک آویزان شوند). گلبرگها برای استخراج رنگ نیز برداشت میشوند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناسب برای کشت یکساله در تمام ایران: از بهار تا پاییز در همه مناطق قابل کشت است. بهترین عملکرد: مناطق معتدل. در مناطق گرمسیر، کشت پاییزه عملکرد بهتری دارد. |



