آمورفا

آمورفا با نام علمی Amorpha fruticosa که به با نام‌های درختچه نیل کاذب یا شب‌بوی بیابانی شناخته می‌شود، درختچه ای برگریز با سازگاری فوق‌العاده به شرایط سخت محیطی است. این گیاه دارای برگ‌های مرکب شانه‌ای با ۱۳ تا ۳۵ برگچه کوچک، بیضی‌شکل و سبز-آبی رنگ است که ظاهری ظریف و سبک به آن می‌بخشد. در اواخر بهار تا اوایل تابستان، خوشه‌های ایستاده و خمیده‌ای از گل‌های کوچک بنفش-ارغوانی با پرچم‌های زرد طلایی برجسته روی آن ظاهر می‌شوند. این گل‌ها منبع شهد غنی برای زنبورها و سایر گرده‌افشان‌ها هستند. میوه‌های آن به صورت غلاف‌های کوچک و قهوه‌ای رنگ حاوی یک دانه است.

آمورفا به دلیل سیستم ریشه‌ای عمیق و قوی، مقاومت استثنایی در برابر خشکی، شوری خاک، سیلاب‌های موقت و بادهای شدید دارد. این ویژگی‌ها آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای کنترل فرسایش خاک در شیب‌ها، احیای زمین‌های تخریب‌شده (بیابان‌زایی)، بادشکن‌های کم‌ارتفاع و کاشت در خاک‌های فقیر تبدیل کرده است. فرم رشد آن بوته‌ای، پرپشت و با شاخه‌های متعدد از پای گیاه است. با هرس شدید می‌توان آن را به صورت متراکم نگه داشت. این گیاه مانند بسیاری از اعضای خانواده نخودها (Fabaceae) توانایی تثبیت نیتروژن هوا را دارد و خاک را حاصلخیزتر می‌کند.

برای ایران، این گیاه یک انتخاب استراتژیک و کم‌خطر برای مناطق خشک، نیمه‌خشک و حاشیه بیابان‌های کشور است. در استان‌های مرکزی و شرقی با اقلیم گرم و خشک (مانند یزد، کرمان، سمنان، سیستان و بلوچستان) می‌تواند به عنوان یک گونه پیشگام و تثبیت‌کننده در پروژه‌های بیابان‌زدایی و کمربند سبز استفاده شود. در اقلیم نیمه‌خشک معتدل (تهران، اصفهان) نیز در خاک‌های فقیر و با حداقل آبیاری رشد می‌کند. در مناطق شمالی مرطوب نیز قابل کشت است، اما ممکن است در رقابت با گیاهان پرنیازتر قرار گیرد. این گیاه بیشتر کاربرد اکولوژیک و مهندسی دارد تا صرفاً زینتی.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Amorpha fruticosa L.
2 نام فارسی آمورفا، درختچه نیل کاذب، شب‌بوی بیابانی
3 نام انگلیسی Desert False Indigo, Indigobush, Bastard Indigo
4 خانواده Fabaceae (Leguminosae)
5 تیپ گیاهی درختچه برگریز
6 ارتفاع نهایی ۲ تا ۶ متر (معمولاً ۳-۴ متر)
7 قطر تاج ۲ تا ۴ متر
8 فرم تاج بوته‌ای نامنظم، پرپشت، با شاخه‌های راست
9 سرعت رشد سریع
10 طول عمر متوسط تا طولانی
11 رنگ برگ سبز-آبی (گل‌آبی) تا سبز خاکستری
12 نوع برگ مرکب شانه‌ای فرد، با ۱۳-۳۵ برگچه بیضی کوچک
13 ریزش برگ کامل پاییزه
14 زمان گل‌دهی اردیبهشت تا تیر
15 رنگ گل بنفش-ارغوانی تیره با پرچم‌های زرد طلایی
16 عطر برگ/گل برگ‌ها هنگام له شدن بوی خاصی دارند؛ گل‌ها معطر هستند
17 نوع گل خوشه‌ای سنبله‌ای متراکم و ایستاده
18 ارزش زینتی متوسط (به‌خاطر گل‌آذین و شاخ و برگ ظریف)
19 ارزش اقتصادی متوسط به بالا (اکولوژیک: تثبیت نیتروژن و خاک؛ زینتی در پروژه‌های احیاء)
20 سیستم ریشه عمیق، گسترده و قوی (با ریشه اصلی محوری)
21 مقاومت به سرما بسیار زیاد (تا -۳۵ درجه سانتی‌گراد)
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد
23 تحمل خشکی بسیار زیاد (پس از استقرار)
24 نیاز آبی کم (نمونه‌ای کلاسیک برای خشک‌منظر)
25 نیاز نوری آفتاب کامل
26 نوع خاک هر نوع خاک، حتی فقیر، شنی، سنگریزه‌ای، شور و قلیایی
27 زهکشی خاک خوب تا عالی (اما تحمل سیلاب‌های موقت را نیز دارد)
28 تحمل شوری زیاد
29 تحمل آلودگی هوا زیاد
30 مقاومت به باد بسیار زیاد (بادشکن عالی)
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بسیار بالا؛ عملاً بدون مشکل
32 نیاز هرس کم تا متوسط (هرس در اواخر زمستان برای کنترل اندازه و تحریک رشد جدید. تحمل هرس شدید را دارد.)
33 فاصله کاشت پیشنهادی ۱.۵ تا ۲.۵ متر (برای بادشکن یا کنترل فرسایش: ۱ تا ۱.۵ متر)
34 کاربرد در طراحی کنترل فرسایش و تثبیت خاکریزها و شیب‌ها، بادشکن، احیای زمین‌های تخریب‌شده و معادن، کشت در خاک‌های فقیر، باغ‌های طبیعی و اکولوژیک
35 مناسب فضای شهری بله (برای فضاهای سبز گسترده، حاشیه بزرگراه‌ها و زمین‌های مشکل‌دار شهری)
36 نکات اجرایی به دلیل توانایی بذرافشانی و گسترش از طریق ریشه، ممکن است در برخی مناطق رفتار تهاجمی خفیفی نشان دهد. در پروژه‌های احیاء، بذرپاشی مستقیم نیز ممکن است.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم گرم و خشک: تمامی مناطق مرکزی، شرقی و جنوب شرق ایران (انتخاب درجه یک برای پروژه‌های احیاء). اقلیم نیمه‌خشک معتدل: تهران، اصفهان، قم (برای خاک‌های فقیر حاشیه شهر). اقلیم سرد و خشک: خراسان، آذربایجان. نکته: در اقلیم‌های بسیار مرطوب شمالی ممکن است بیش از حد رشد کند و نیاز به مدیریت داشته باشد.
نیلک