بکاریس یا درختچه نمکدوست
بکاریس هالیمیفولیا، یک درختچه خزانکننده یا نیمههمیشهسبز، مقاوم و گسترده از خانواده کاسنیان (Asteraceae) است که به دلیل سازگاری استثنایی با خاکهای فقیر، شور، خشک و شرایط ساحلی سخت شهرت دارد. خاستگاه آن سواحل شرقی ایالات متحده آمریکا، مکزیک و باهاماس است. این گیاه با نامهای «درختچه نمکدوست»، «باکاریس شرقی» و «گرانسل بوش» نیز شناخته میشود. فرم رشد آن بوتهای، متراکم و نسبتاً نامنظم است با شاخههای متعدد که پوستی خاکستری دارند. برگهای آن ضخیم، چرمی، خاکستری-سبز و با حاشیه دندانهدار نامنظم هستند که شباهتی به برگ بلوط دارند. ارزش زینتی اصلی آن در گلآذینهای خوشهای متراکم و پُرشماری است که در اواخر تابستان و پاییز ظاهر میشوند و به رنگ سفید مایل به کرم هستند و ظاهری ابری و پُفکرده به گیاه میبخشند. این گیاه بسیار مقاوم و پیشرو است، اما در خارج از محدوده بومی خود میتواند به صورت مهاجم عمل کند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Baccharis halimifolia L. |
| ۲ | نام فارسی | بکاریس، درختچه نمکدوست، باکاریس شرقی |
| ۳ | نام انگلیسی | Eastern Baccharis, Groundsel Bush, Sea Myrtle, Salt Bush |
| ۴ | خانواده | Asteraceae (کاسنیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | درختچه خزانکننده تا نیمههمیشهسبز |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۱.۵ تا ۴ متر. |
| ۷ | گسترش گیاه | ۱.۵ تا ۳ متر. |
| ۸ | فرم رشد | بوتهای، متراکم، با شاخههای متعدد و راست. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | خاکستری-سبز. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متناوب، بیضوی تا واژتخممرغی، حاشیه دندانهدار نامنظم (شبیه برگ بلوط)، چرمی. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده تا نیمههمیشهسبز (در زمستانهای سرد برگها را از دست میدهد). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر تابستان تا پاییز (شهریور تا آبان). |
| ۱۵ | رنگ گل | سفید مایل به کرم. |
| ۱۶ | عطر گل | معطر ملایم (گاهی نامطبوع برای برخی افراد). |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذینهای کوچک و متراکم (سرگل) که در خوشههای بزرگ و پانیکولهای انتهایی ظاهر میشوند. گیاه دوپایه است (گلهای نر و ماده روی پایههای جدا). |
| ۱۸ | ارزش زینتی | متوسط (در فصل گل به دلیل حجم ابری گلها جلب توجه میکند). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | کم (عمدتاً در احیای زمینهای تخریب شده و کنترل فرسایش استفاده میشود). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | عمیق و گسترده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. تا حدود -۱۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 5). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی. |
| ۲۴ | نیاز آبی | بسیار کم. پس از استقرار، تنها در خشکیهای شدید و طولانی نیاز به آبیاری دارد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای شنی، لومی، شور، فقیر، با زهکشی خوب. تحمل بالایی به خاکهای مرطوب و فشرده نیز دارد. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب تا متوسط. تحمل نسبی به ماندابی موقت. |
| ۲۸ | تحمل شوری | عالی. از برجستهترین ویژگیهای آن است. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | عالی. به عنوان بادشکن در مناطق ساحلی استفاده میشود. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. عملاً فاقد آفت و بیماری جدی است. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. برای حفظ فرم میتوان در اواخر زمستان هرس سبک انجام داد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. کاشت بذر (در پاییز یا بهار). ۲. قلمه چوب نیمهسخت در تابستان. به وفور خودبذری میکند. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۲ تا ۳ متر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | احیای زمینهای تخریب شده، شور و ساحلی. کنترل فرسایش بادی و آبی. بادشکن و پرچین دفاعی در مناطق ساحلی. کاشت در زیستگاههای طبیعی و پارکهای ساحلی. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | برای فضاهای سبز گسترده شهری ساحلی، حاشیه بزرگراههای نزدیک دریا و زمینهای صنعتی مناسب است. برای باغهای مسکونی کوچک توصیه نمیشود. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | دوپایه بودن: برای تشکیل بذر (که در گیاهان ماده اتفاق میافتد) باید پایه نر و ماده در مجاورت هم باشند. هشدار مهاجم بودن: در بسیاری از مناطق خارج از محدوده بومی (مانند استرالیا و اروپا) یک گونه مهاجم و مشکلساز محسوب میشود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | دیگر گیاهان مقاوم به شوری و باد: تاماریکس، آتریپلکس، برخی گونههای سدوم. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب در زیستبوم بومی. گلها برای زنبورها و حشرات مفید دیررس هستند. بذرها غذای پرندگان کوچک. پناهگاه حیات وحش. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. پتانسیل مهاجم بودن بسیار بالا در مناطق مساعد. ۲. سمی بودن: تمام بخشهای گیاه برای انسان و دام در صورت بلع سمی هستند. ۳. گردهافشانی: گرده آن میتواند برای افراد حساس آلرژیزا باشد. ۴. ظاهر نسبتاً نامرتب. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | تحمل استثنایی و همزمان به شوری، خشکی، باد و خاکهای فقیر. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد و سمی است. در گذشته به صورت موضعی و با احتیاط در طب سنتی بومی آمریکا استفاده میشد، اما به دلیل سمیت عمومی توصیه نمیشود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | خطر رفتار مهاجم در صورت کاشت در مناطق مرطوب شمالی (گیلان، مازندران) که میتواند بر اکوسیستمهای بومی غلبه کند. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | محدود کردن کاشت به مناطق ساحلی شور و خشک جنوب کشور (سواحل خلیج فارس و دریای عمان) که نیاز به چنین گیاه مقاوم و تثبیتکنندهای وجود دارد و خطر مهاجم بودن آن کمتر است. پایش منظم و جلوگیری از گسترش بذر به خارج از منطقه طراحی شده. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | معمولاً گونه اصلی کشت میشود. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار در مناطق ساحلی جنوب، نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | مناطق خاصی خارج از باغهای مسکونی: کنارۀ زمینهای کشاورزی شور، دیوارههای خاکی ساحلی، اطراف استخرهای پرورش ماهی شور، و برای احیای زمینهای شورهزار. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | توصیه نمیشود. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق با کاربرد کنترلشده: سواحل شور و گرم خلیج فارس و دریای عمان (هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان) برای اهداف تثبیت خاک و بادشکن. مناطق با ممنوعیت کشت: مناطق مرطوب شمالی (گیلان، مازندران) به دلیل خطر تهاجم بالا. در سایر مناطق دارای زمستان های بسیار سرد و کوهستانی به دلیل عدم تطابق اکولوژیک، کاشت آن توصیه نمیشود. |


