بکاریس یا درختچه نمکدوست

بکاریس هالیمیفولیا، یک درختچه خزان‌کننده یا نیمه‌همیشه‌سبز، مقاوم و گسترده از خانواده کاسنیان (Asteraceae) است که به دلیل سازگاری استثنایی با خاک‌های فقیر، شور، خشک و شرایط ساحلی سخت شهرت دارد. خاستگاه آن سواحل شرقی ایالات متحده آمریکا، مکزیک و باهاماس است. این گیاه با نام‌های «درختچه نمکدوست»، «باکاریس شرقی» و «گرانسل بوش» نیز شناخته می‌شود. فرم رشد آن بوته‌ای، متراکم و نسبتاً نامنظم است با شاخه‌های متعدد که پوستی خاکستری دارند. برگ‌های آن ضخیم، چرمی، خاکستری-سبز و با حاشیه دندانه‌دار نامنظم هستند که شباهتی به برگ بلوط دارند. ارزش زینتی اصلی آن در گل‌آذین‌های خوشه‌ای متراکم و پُرشماری است که در اواخر تابستان و پاییز ظاهر می‌شوند و به رنگ سفید مایل به کرم هستند و ظاهری ابری و پُف‌کرده به گیاه می‌بخشند. این گیاه بسیار مقاوم و پیش‌رو است، اما در خارج از محدوده بومی خود می‌تواند به صورت مهاجم عمل کند.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Baccharis halimifolia L.
۲ نام فارسی بکاریس، درختچه نمکدوست، باکاریس شرقی
۳ نام انگلیسی Eastern Baccharis, Groundsel Bush, Sea Myrtle, Salt Bush
۴ خانواده Asteraceae (کاسنیان)
۵ تیپ گیاهی درختچه خزان‌کننده تا نیمه‌همیشه‌سبز
۶ ارتفاع گیاه ۱.۵ تا ۴ متر.
۷ گسترش گیاه ۱.۵ تا ۳ متر.
۸ فرم رشد بوته‌ای، متراکم، با شاخه‌های متعدد و راست.
۹ سرعت رشد سریع.
۱۰ طول عمر چندساله.
۱۱ رنگ برگ خاکستری-سبز.
۱۲ نوع برگ ساده، متناوب، بیضوی تا واژتخم‌مرغی، حاشیه دندانه‌دار نامنظم (شبیه برگ بلوط)، چرمی.
۱۳ ریزش برگ خزان‌کننده تا نیمه‌همیشه‌سبز (در زمستان‌های سرد برگ‌ها را از دست می‌دهد).
۱۴ زمان گل‌دهی اواخر تابستان تا پاییز (شهریور تا آبان).
۱۵ رنگ گل سفید مایل به کرم.
۱۶ عطر گل معطر ملایم (گاهی نامطبوع برای برخی افراد).
۱۷ نوع گل گل‌آذین‌های کوچک و متراکم (سرگل) که در خوشه‌های بزرگ و پانیکول‌های انتهایی ظاهر می‌شوند. گیاه دوپایه است (گل‌های نر و ماده روی پایه‌های جدا).
۱۸ ارزش زینتی متوسط (در فصل گل به دلیل حجم ابری گل‌ها جلب توجه می‌کند).
۱۹ ارزش اقتصادی کم (عمدتاً در احیای زمین‌های تخریب شده و کنترل فرسایش استفاده می‌شود).
۲۰ سیستم ریشه عمیق و گسترده.
۲۱ مقاومت به سرما خوب. تا حدود -۱۵ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند (Zone 5).
۲۲ مقاومت به گرما عالی.
۲۳ تحمل خشکی عالی.
۲۴ نیاز آبی بسیار کم. پس از استقرار، تنها در خشکی‌های شدید و طولانی نیاز به آبیاری دارد.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل.
۲۶ نوع خاک خاک‌های شنی، لومی، شور، فقیر، با زهکشی خوب. تحمل بالایی به خاک‌های مرطوب و فشرده نیز دارد.
۲۷ زهکشی خاک خوب تا متوسط. تحمل نسبی به ماندابی موقت.
۲۸ تحمل شوری عالی. از برجسته‌ترین ویژگی‌های آن است.
۲۹ تحمل آلودگی هوا خوب.
۳۰ مقاومت به باد عالی. به عنوان بادشکن در مناطق ساحلی استفاده می‌شود.
۳۱ آفات و بیماری‌ها بسیار مقاوم. عملاً فاقد آفت و بیماری جدی است.
۳۲ نیاز هرس کم. برای حفظ فرم می‌توان در اواخر زمستان هرس سبک انجام داد.
۳۳ تغذیه (کوددهی) نیاز ندارد.
۳۴ روش تکثیر بسیار آسان. ۱. کاشت بذر (در پاییز یا بهار). ۲. قلمه چوب نیمه‌سخت در تابستان. به وفور خودبذری می‌کند.
۳۵ فاصله کاشت ۲ تا ۳ متر.
۳۶ کاربرد در طراحی احیای زمین‌های تخریب شده، شور و ساحلی. کنترل فرسایش بادی و آبی. بادشکن و پرچین دفاعی در مناطق ساحلی. کاشت در زیست‌گاه‌های طبیعی و پارک‌های ساحلی.
۳۷ مناسب فضای شهری برای فضاهای سبز گسترده شهری ساحلی، حاشیه بزرگراه‌های نزدیک دریا و زمین‌های صنعتی مناسب است. برای باغ‌های مسکونی کوچک توصیه نمی‌شود.
۳۸ نکات اجرایی ویژه دوپایه بودن: برای تشکیل بذر (که در گیاهان ماده اتفاق می‌افتد) باید پایه نر و ماده در مجاورت هم باشند. هشدار مهاجم بودن: در بسیاری از مناطق خارج از محدوده بومی (مانند استرالیا و اروپا) یک گونه مهاجم و مشکل‌ساز محسوب می‌شود.
۳۹ همنشین‌های مناسب دیگر گیاهان مقاوم به شوری و باد: تاماریکس، آتریپلکس، برخی گونه‌های سدوم.
۴۰ ارزش اکولوژیک خوب در زیست‌بوم بومی. گل‌ها برای زنبورها و حشرات مفید دیررس هستند. بذرها غذای پرندگان کوچک. پناهگاه حیات وحش.
۴۱ هشدار/محدودیت ۱. پتانسیل مهاجم بودن بسیار بالا در مناطق مساعد. ۲. سمی بودن: تمام بخش‌های گیاه برای انسان و دام در صورت بلع سمی هستند. ۳. گرده‌افشانی: گرده آن می‌تواند برای افراد حساس آلرژی‌زا باشد. ۴. ظاهر نسبتاً نامرتب.
۴۲ ویژگی برجسته تحمل استثنایی و همزمان به شوری، خشکی، باد و خاک‌های فقیر.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی ندارد و سمی است. در گذشته به صورت موضعی و با احتیاط در طب سنتی بومی آمریکا استفاده می‌شد، اما به دلیل سمیت عمومی توصیه نمی‌شود.
۴۴ چالش در ایران خطر رفتار مهاجم در صورت کاشت در مناطق مرطوب شمالی (گیلان، مازندران) که می‌تواند بر اکوسیستم‌های بومی غلبه کند.
۴۵ راهکار برای ایران محدود کردن کاشت به مناطق ساحلی شور و خشک جنوب کشور (سواحل خلیج فارس و دریای عمان) که نیاز به چنین گیاه مقاوم و تثبیت‌کننده‌ای وجود دارد و خطر مهاجم بودن آن کمتر است. پایش منظم و جلوگیری از گسترش بذر به خارج از منطقه طراحی شده.
۴۶ ارقام مختلف معمولاً گونه اصلی کشت می‌شود.
۴۷ آبیاری در ایران پس از استقرار در مناطق ساحلی جنوب، نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی مناطق خاصی خارج از باغ‌های مسکونی: کنارۀ زمین‌های کشاورزی شور، دیواره‌های خاکی ساحلی، اطراف استخرهای پرورش ماهی شور، و برای احیای زمین‌های شوره‌زار.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن توصیه نمی‌شود.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران مناطق با کاربرد کنترل‌شده: سواحل شور و گرم خلیج فارس و دریای عمان (هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان) برای اهداف تثبیت خاک و بادشکن. مناطق با ممنوعیت کشت: مناطق مرطوب شمالی (گیلان، مازندران) به دلیل خطر تهاجم بالا. در سایر مناطق دارای زمستان های بسیار سرد و کوهستانی به دلیل عدم تطابق اکولوژیک، کاشت آن توصیه نمی‌شود.
بکاریس