زرشک قرمز

زرشک قرمز با نام علمی Berberis thunbergii درختچه ای خزان‌کننده کوچک و بسیار مقاوم با ارزش زینتی بالا است. این گیاه به دلیل فرم متراکم، شاخه‌های خاردار و تغییر رنگ فصلی چشمگیر برگ‌هایش محبوبیت گسترده‌ای دارد. برگ‌های کوچک و قاشقی آن در بهار و تابستان بسته به رقم می‌توانند سبز، زرد یا قرمز-بنفش باشند و در پاییز به طیف‌های درخشان قرمز، نارنجی و ارغوانی تبدیل می‌شوند. در اواسط بهار، گل‌های زرد کم‌رنگ و زنگوله‌ای شکل کوچکی زیر شاخ و برگ ظاهر می‌شوند که چندان قابل توجه نیستند، اما به میوه‌های بیضی شکل کوچک و قرمز مرجانی براق تبدیل می‌گردند که در پاییز و زمستان بر روی شاخه‌های بی‌برگ باقی می‌مانند و منظرۀ جذابی ایجاد می‌کنند.

این گونه به دلیل تراکم بالا و شاخه‌های بسیار خاردار، یک مانع فیزیکی و امنیتی عالی برای ایجاد پرچین‌های دفاعی غیرقابل نفوذ است. همچنین به خاطر رنگ‌آمیزی متنوع ارقامش، در کاشت‌های توده‌ای، حاشیه‌های مخلوط، باغ‌های صخره‌ای و به عنوان گیاه پوششی یا پرکننده فضای خالی کاربرد فراوانی دارد. رشد آن کند تا متوسط است و نیاز به نگهداری کمی دارد. مقاومت استثنایی آن به خشکی، گرما، سرما و انواع خاک، آن را به گیاهی ایده‌آل برای شرایط سخت تبدیل کرده است. با این حال، در برخی مناطق جهان به دلیل بذرافشانی زیاد و سازگاری بالا، به عنوان یک گونه مهاجم شناخته می‌شود.

برای ایران، این گیاه در اکثر مناطق کشور به‌ویژه در اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک، یک انتخاب ممتاز و کم‌خطر محسوب می‌شود. در استان‌های مرکزی با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های سرد (مانند تهران، اصفهان، یزد، کرمان) به خوبی رشد می‌کند. در اقلیم سرد کوهستانی (آذربایجان، کردستان) نیز با پوشش برف زمستانی سازگار است. در مناطق شمالی مرطوب (گیلان و مازندران) نیز در خاک با زهکش خوب موفق خواهد بود. ارقام قرمز-بنفش آن (مانند ‘Atropurpurea’) برای ایجاد کنتراست رنگی در طراحی منظر بسیار پرطرفدار هستند.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Berberis thunbergii DC.
2 نام فارسی زرشک قرمز
3 نام انگلیسی Japanese Barberry, Thunberg’s Barberry
4 خانواده Berberidaceae
5 تیپ گیاهی درختچه خزان‌کننده کوچک
6 ارتفاع نهایی ۰.۵ تا ۱.۵ متر (بسته به رقم)
7 قطر/گسترش تاج ۰.۷ تا ۱.۵ متر
8 فرم تاج متراکم، گرد، کپه‌ای
9 سرعت رشد کند تا متوسط
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ ارقام مختلف: سبز، زرد طلایی (‘Aurea’)، قرمز-بنفش (‘Atropurpurea’)؛ پاییز: قرمز، نارنجی، ارغوانی
12 نوع برگ ساده، قاشقی کوچک، تجمع یافته در گره‌ها
13 ریزش برگ کامل پاییزه
14 زمان گل‌دهی فروردین تا اردیبهشت
15 رنگ گل زرد کم‌رنگ، گاهی با حاشیه قرمز
16 عطر گل کم‌بو یا بی‌بو
17 نوع گل منفرد یا در خوشه‌های کوچک زیر شاخه‌ها
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (رنگ برگ، فرم متراکم، میوه زمستانه)
19 ارزش اقتصادی بالا (گیاه زینتی پرطرفدار و پرچینی)
20 سیستم ریشه فیبری و گسترده
21 مقاومت به سرما بسیار زیاد (تا -۳۵ درجه سانتی‌گراد)
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد
23 تحمل خشکی بسیار زیاد (پس از استقرار)
24 نیاز آبی کم (نمونه‌ای ایده‌آل برای خشک‌منظر)
25 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه (ارقام رنگی در آفتاب کامل، رنگ بهتری دارند)
26 نوع خاک سازگار با همه خاک‌ها، حتی فقیر، خشک و سنگریزه‌ای
27 زهکشی خاک خوب تا عالی (از غرقابی بیزار است)
28 تحمل شوری متوسط
29 تحمل آلودگی هوا زیاد
30 مقاومت به باد زیاد
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بسیار بالا؛ عملاً بدون مشکل جدی (گاهی کپک پودری در شرایط مرطوب)
32 نیاز هرس کم (هرس برای شکل‌دهی یا حذف شاخه‌های مسن در اواخر زمستان انجام می‌شود)
33 فاصله کاشت پیشنهادی برای پرچین: ۴۰ تا ۶۰ سانتی‌متر؛ برای کاشت توده‌ای: ۵۰ تا ۸۰ سانتی‌متر
34 کاربرد در طراحی پرچین‌های دفاعی و مرزی، کاشت توده‌ای رنگی، حاشیه، باغ صخره‌ای، کنترل فرسایش خاک
35 مناسب فضای شهری بسیار مناسب (مقاوم، کم‌نیاز و چندمنظوره)
36 نکات اجرایی احتیاط: شاخه‌ها دارای خارهای تیز هستند و کار با آن نیاز به دستکش ضخیم دارد. در برخی کشورها به دلیل مهاجم بودن، کاشت آن محدود شده است؛ اما در شرایط ایران این خطر معمولاً کنترل‌شده است. برای حفظ فرم، می‌توان آن را هرس کرد.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم سرد کوهستانی: آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی (ایده‌آل). اقلیم نیمه‌خشک معتدل: تهران، اصفهان، کرج، قم (انتخاب بسیار خوب). اقلیم گرم و خشک: یزد، کرمان، سمنان (با حداقل آبیاری). اقلیم مرطوب خزری: شمال (در مکان‌های با زهکش عالی).
زرشک