گل کاغذی
گل کاغذی با نام علمی Bougainvillea spectabilis گیاهی رونده خاردار و همیشهسبز با نمایش خیرهکننده رنگ است. آنچه به عنوان گل مشاهده میشود، در واقع برگچههای رنگین (براکته) برگریز و کاغذی این گیاه است که به رنگهای ارغوانی، صورتی، قرمز، نارنجی، سفید یا زرد درمیآیند. گلهای واقعی کوچک، سفید و لولهای شکل هستند و در مرکز این براکتههای رنگین قرار دارند. برگهای اصلی آن سبز، قلبی شکل و نسبتاً کرکدار است. این گیاه با استفاده از خارهای خود به صورت بالارونده قدرتمندی رشد میکند و میتواند نماها، دیوارها و داربستها را به طور کامل بپوشاند.
بوگنویلیا به دلیل نیاز به نور کامل آفتاب، مقاومت استثنایی در برابر گرمای شدید و خشکی (پس از استقرار)، و دوره گلدهی بسیار طولانی از بهار تا پاییز، نماد باغهای مدیترانهای و مناطق گرمسیر است. از آن به عنوان گیاه رونده برای پوشش دیوار و پرچین، درختچهای هرسشده و مجسمهوار، یا حتی به صورت بنسای و گلدانی استفاده میشود. این گیاه هرسپذیر است و میتوان آن را برای ایجاد اشکال مختلف تربیت کرد. گلدهی هنگامی که گیاه تحت کمی تنش آبی قرار گیرد، شکوفاتر میشود.
برای ایران، این گیاه در مناطق گرمسیر و نیمهگرمسیر کشور که یخبندان ندارند، یک انتخاب ایدهآل و دائمی است. در استانهای جنوبی مانند هرمزگان، بوشهر، خوزستان، سیستان و بلوچستان و همچنین مناطق گرم داخلی مانند بخشهایی از کرمان و اصفهان بهصورت بیرونی و همیشهسبز رشد درخشانی دارد. در اقلیم نیمهخشک معتدل (مانند تهران، البرز، قم) میتوان آن را کاشت، اما در زمستان ممکن است بخش هوایی را از دست بدهد و در بهار مجدداً از پایین جوانه بزند. در این مناطق بهتر است در مکانی کاملاً آفتابگیر و در مقابل دیوار جنوبی که گرمای بیشتری جذب میکند، کشت شود. در مناطق شمالی مرطوب نیز در فصل گرم رشد میکند اما گلدهی آن ممکن است به دلیل رطوبت بالا و نور کمتر، کاهش یابد.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Bougainvillea spectabilis Willd. |
| ۲ | نام فارسی | گل کاغذی، بوگنویلیا، گیلاس کاغذی، گل بارانی |
| ۳ | نام انگلیسی | Great Bougainvillea, Paper Flower |
| ۴ | خانواده | Nyctaginaceae (شبافروزان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | درختچه رونده چوبی، همیشهسبز تا نیمههمیشهسبز |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۴ تا ۱۲ متر (با هدایت). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳ تا ۸ متر بر روی سازه. |
| ۸ | فرم رشد | رونده، بالا رونده یا آویزان، با ساقههای خاردار و بلند که نیاز به هدایت دارند. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع در شرایط ایدهآل. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله و با دوام طولانی. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز متوسط. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متناوب، تخممرغی تا قلبی شکل، نوک تیز. |
| ۱۳ | ریزش برگ | در مناطق با زمستان ملایم همیشهسبز؛ در مواجهه با سرمای مختصر، نیمههمیشهسبز. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اصلی: بهار تا پاییز. در مناطق گرمسیر تقریباً در تمام سال. |
| ۱۵ | رنگ گل (براکته) | ارغوانی (رایج)، همچنین قرمز، نارنجی، زرد، سفید، صورتی. گل واقعی کوچک و سفید است. |
| ۱۶ | عطر گل | بدون عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک و لولهای سفید، محصور در سه براکته بزرگ، کاغذی و رنگین. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار زیاد (یکی از رنگینترین و چشمگیرترین گیاهان زینتی). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه زینتی محبوب گلدانی و باغی در مناطق گرمسیر). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | حساس و نسبتاً شکننده (سیستم ریشهای کمعمق). |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | ضعیف. تا حدود -۲ درجه سانتیگراد را برای مدت کوتاه تحمل میکند (Zone 9b). در دمای صفر درجه آسیب میبیند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. عاشق گرمای شدید و آفتاب سوزان است. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | بسیار زیاد. پس از استقرار، به خشکی طولانیمدت مقاوم است. تنش آبی ملایم محرک گلدهی است. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم. آبیاری باید عمیق اما با فاصله زیاد باشد. خاک باید بین دو آبیاری کاملاً خشک شود. آبیاری زیاد باعث رشد شاخ و برگ و عدم گلدهی میشود. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل و شدید (حداقل ۸ ساعت). شرط اساسی گلدهی انبوه. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای شنی لومی، سبک، با زهکشی عالی. خاکهای فقیر و آهکی را ترجیح میدهد. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. اولین عامل مرگ گیاه، ماندابی است. |
| ۲۸ | تحمل شوری | بسیار زیاد (برای کشت در سواحل جنوبی ایران ایدهآل است). |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (اما شاخههای بلند ممکن است در باد شدید بشکنند). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | مقاومت بالا. شته، شپشک آردآلود و مگس سفید ممکن است حمله کنند. بیماری قارچی لکهبرگی یا پوسیدگی ریشه در اثر آبیاری زیاد رخ میدهد. |
| ۳۲ | نیاز هرس | مهم. هرس پس از پایان هر دوره گلدهی برای حفظ شکل، کنترل اندازه و تحریک گلدهی جدید ضروری است. هرس شدید را به خوبی تحمل میکند. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کم. کوددهی زیاد (به ویژه ازت) باعث رشد رویشی و کاهش گل میشود. یکبار در اوایل بهار با کودی با پتاسیم و فسفر بالا (مانند ۱۰-۲۰-۱۰) کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. قلمه نیمهچوبی در بهار/تابستان. ۲. خوابانیدن هوایی. (کاشت بذر دشوار و غیر معمول است). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۲ تا ۴ متر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش دیوارهای جنوبی، نردهها، داربستها. ایجاد پرچینهای رنگین و غیرقابل نفوذ. کشت به عنوان درختچه استاندارد یا در گلدانهای بزرگ. سقفهای سبز در مناطق گرم. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بله، برای فضاهای شهری گرم و آفتابی، میادین و بلوارهای جنوب کشور بسیار مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | گلدهی: برای تحریک گلدهی، پس از استقرار گیاه، آبیاری را کاهش دهید تا کمی تحت تنش خشکی قرار گیرد. جابجایی: به جابجایی حساس است. خارها: خارهای قوی و تیزی دارد که کار با آن را سخت میکند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | دیگر گیاهان مقاوم به خشکی و آفتاب کامل: یوکا، آگاو، کاکتوسها، نخلها. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. براکتهها پروانهها و مرغ مگسخوار را جذب میکنند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. حساسیت شدید به سرما. ۲. خارهای تیز. ۳. حساسیت به آبیاری زیاد و زهکشی ضعیف. ۴. شیره گیاه ممکن است باعث حساسیت پوستی شود. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | نمایش خیرهکننده و طولانی مدت رنگ، مقاومت استثنایی به گرما، خشکی و شوری. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | دارویی (سنتی): در طب عامیانه برخی مناطق برای درمان سرفه و مشکلات تنفسی استفاده میشده است. هشدار: اطلاعات علمی معتبر کمی وجود دارد و ممکن است سمی باشد. مصرف خودسرانه توصیه نمیشود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | سرما در اکثر مناطق مرکزی، شمالی و غربی کشور که محدودیت اصلی کشت است. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | در مناطق سرد: کاشت در گلدانهای بزرگ و جابهجایی به گلخانه یا محیط محفوظ در زمستان. در مناطق معتدل گرم: کاشت در مکانهای کاملاً محفوظ از باد سرد (مثلاً مقابل دیوار جنوبی یک ساختمان). پوشش گیاه با پلاستیک یا نمد در شبهای سرد. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Barbara Karst’: قرمز پررنگ. ‘Royal Purple’: بنفش-ارغوانی. ‘Orange King’: نارنجی درخشان. ‘Double Pink’: صورتی پرپر. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | مناطق جنوبی (سواحل خلیج فارس): پس از استقرار، آب باران و رطوبت هوا ممکن است کافی باشد. آبیاری تنها در ماههای بسیار خشک. مناطق مرکزی (با کشت گلدانی): در تابستان هفتهای یکبار آبیاری عمیق، در زمستان هر ۳-۴ هفته یکبار. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | دیوارهای جنوبی کاملاً آفتابگیر در باغهای ویلاهای مناطق گرم جنوبی. حیاط مرکزی (حیاط داخلی) محفوظ در مناطق معتدلتر. گلدانهای بزرگ در تراسهای آفتابی. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | شاخههای حاوی براکته را برای دستهگل تازه یا خشک کردن برداشت میکنند. برای خشک کردن، آنها را در مکانی تاریک و خشک به صورت وارونه آویزان کنید. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم (کاشت دائم در زمین): مناطق گرمسیر و نیمهگرمسیر جنوب و جنوب شرق (استان هرمزگان، بوشهر، خوزستان، سیستان و بلوچستان، جنوب کرمان). مناطق مناسب با مراقبت (کاشت گلدانی یا محافظت زمستانه): مناطق معتدل گرم با زمستانهای کوتاه و ملایم (جنوب فارس، برخی نقاط استان کرمان). مناطق با محدودیت شدید: مناطق سردسیر شمالی، غربی و مرکزی (کشت فقط در گلخانه یا به عنوان گیاه آپارتمانی فصلی). |
