دم موشی
Buddleja davidii که در ایران به بنام دم موشی شناخته میشود، درختچه ای خزانکننده با رشد سریع و گلآذینهای معطر و چشمگیری است که به طور خاص برای جذب پروانهها، زنبورها و سایر گردهافشانها معروف است. برگهای آن نیزهای شکل، به رنگ سبز-خاکستری و در سطح زیرین کرکدار هستند. از اواسط تابستان تا پاییز، خوشههای مخروطی بزرگ و اغلب آویختهای از گلهای کوچک و متراکم با رنگهای بنفش، ارغوانی، صورتی، سفید یا قرمز بر روی شاخههای سال جاری ظاهر میشوند. عسل شیرین این گلها منبع غذایی مهمی برای حشرات در اواخر فصل است.
این گیاه به دلیل سرعت رشد بالا، سازگاری با خاکهای فقیر و تحمل خشکی نسبی، یک گزینه عالی برای پر کردن سریع فضا، ایجاد پسزمینههای گلدار در حاشیه باغها و کاشت در باغهای وحشی و اکولوژیک است. فرم رشد آن بوتهای و گسترده است و میتواند به سرعت به حجم قابل توجهی برسد. هرس سالانه و سنگین در اواخر زمستان یا اوایل بهار برای جلوگیری از چوبی شدن بیش از حد و تشویق تولید شاخههای جوان گلدهنده ضروری است. توجه: در بسیاری از مناطق جهان به دلیل بذرافشانی فراوان، به عنوان یک گونه مهاجم شناخته میشود و باید مدیریت شود.
برای ایران، این گیاه در مناطق معتدل تا نیمهسردسیر کشور عملکرد خوبی دارد. در اقلیم نیمهخشک معتدل (مانند تهران، اصفهان، مشهد) با آبیاری معمولی، گلدهی درخشانی در تابستان خواهد داشت. در اقلیم سرد کوهستانی (آذربایجان، کردستان) نیز مقاوم است و شاخههای آن در زمستان ممکن است تا حدی یخ بزنند، اما هرس بهاره آن را احیا میکند. در اقلیمهای گرم و خشک شدید (مانند یزد و کرمان) ممکن است به آبیاری بیشتری نیاز داشته باشد و استرس گرمایی را تجربه کند. این گیاه برای باغ پروانه، حاشیههای مختلط پشتکار و کاشت در زمینهای شیبدار برای تثبیت خاک پیشنهاد میشود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Buddleja davidii Franch. |
| 2 | نام فارسی | دم موشی |
| 3 | نام انگلیسی | Butterfly Bush, Summer Lilac |
| 4 | خانواده | Scrophulariaceae (در برخی طبقهبندیها: Buddlejaceae) |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه خزانکننده |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۲ تا ۴ متر (با هرس قابل کنترل است) |
| 7 | قطر تاج | ۲ تا ۴ متر |
| 8 | فرم تاج | بوتهای گسترده، با شاخههای قوسی شکل |
| 9 | سرعت رشد | بسیار سریع |
| 10 | طول عمر | متوسط (با هرس مناسب طولانی میشود) |
| 11 | رنگ برگ | سبز-خاکستری، کرکدار در سطح زیرین |
| 12 | نوع برگ | ساده، متقابل، نیزهای تا تخممرغی |
| 13 | ریزش برگ | کامل پاییزه |
| 14 | زمان گلدهی | تیر تا مهر |
| 15 | رنگ گل | بنفش، ارغوانی، صورتی، قرمز، سفید |
| 16 | عطر گل | معطر شیرین و قوی (جاذب پروانه) |
| 17 | نوع گل | خوشهای مخروطی متراکم و اغلب آویزان |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (گلآذینها و جذب حشرات) |
| 19 | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی و اکولوژیک) |
| 20 | سیستم ریشه | فیبری و گسترده (می تواند سطحی باشد) |
| 21 | مقاومت به سرما | زیاد (تا -۱۵ درجه سانتیگراد و پایینتر) |
| 22 | مقاومت به گرما | زیاد |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط (پس از استقرار، خشکی موقت را تحمل میکند) |
| 24 | نیاز آبی | کم تا متوسط (برای گلدهی بهتر آبیاری مفید است) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل (سایه گلدهی را به شدت کاهش میدهد) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی با زهکش خوب؛ حتی در خاکهای فقیر و آهکی رشد میکند |
| 27 | زهکشی خاک | خوب (حساس به غرقابی نیست اما ترجیح میدهد) |
| 28 | تحمل شوری | کم تا متوسط |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | زیاد |
| 30 | مقاومت به باد | متوسط (شاخههای بلند ممکن است در باد شدید آسیب ببینند) |
| 31 | آفات و بیماریها | مقاومت بالا؛ گاهی کنه تارعنکبوتی در شرایط خشک |
| 32 | نیاز هرس | زیاد (هرس سالانه سنگین در اواخر زمستان/اوایل بهار تا نزدیکی زمین برای رشد قوی و گلدهی انبوه ضروری است) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | ۱.۵ تا ۲.۵ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | باغ پروانه و گردهافشانها، پسزمینه حاشیههای گلکاری، کاشت در باغهای طبیعی و وحشی، پرکردن زودهنگام فضا |
| 35 | مناسب فضای شهری | بله (مقاوم به آلودگی و شرایط سخت) |
| 36 | نکات اجرایی | مدیریت مهاجم بودن: برای جلوگیری از پخش بذر و تهاجمی شدن، خوشههای گل پژمرده را قبل از تشکیل بذر حذف کنید (Deadheading). هرس سالانه شدید را فراموش نکنید. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم معتدل کوهستانی: البرز، زاگرس مرکزی. اقلیم نیمهخشک معتدل: تهران، اصفهان، شیراز، مشهد (انتخاب خوب). اقلیم سردسیر: آذربایجان، کردستان (با هرس بهاره). نکته: در اقلیمهای بسیار گرم و خشک (مانند استان یزد) نیاز به آبیاری تکمیلی و سایهجزئی بعدازظهر دارد. |
