شمشاد مینیاتور (خزری)

شمشاد مینیاتور با نام علمی Buxus microphylla، یک درختچه همیشه‌سبز با برگ‌های کوچکتر و رشد جمع‌وجورتر نسبت به Buxus sempervirens است. برگ‌های آن بیضی شکل، چرمی و به رنگ سبز روشن تا متوسط هستند که در زمستان اغلب به رنگ برنزی-قهوه‌ای جذابی درمی‌آیند. گل‌های آن کوچک، زرد-سبز و کم‌اهمیت هستند. این گونه و به ویژه رقم محبوب آن ‘Faulkner’ (یا ‘کورئانا’) به دلیل مقاومت بهتر نسبت به سرما و برخی بیماری‌ها، و همچنین حفظ رنگ سبز بهتر در زمستان، در بسیاری از مناطق جایگزین مناسبی برای شمشاد معمولی شده است.

شمشاد برگ‌ریز به دلیل بافت متراکم و ریز، همانند شمشاد معمولی برای ایجاد پرچین‌های کوتاه، حاشیه‌های ظریف و اشکال فرم‌یافته (توپیاری) در باغ‌های رسمی ایده‌آل است. رشد آن کند تا متوسط است و پس از استقرار، نسبت به خشکی موقت تحمل بهتری از شمشاد معمولی نشان می‌دهد. مقاومت آن به سرمای زمستان و آفتاب زمستانی نیز بیشتر است. با این حال، همچنان به خاک با زهکش عالی و مراقبت در برابر آفات رایج شمشاد نیاز دارد.

برای ایران، این گونه می‌تواند گزینه‌ای مناسب‌تر از شمشاد معمولی برای مناطق با زمستان‌های سردتر و تابستان‌های معتدل باشد. در اقلیم مرطوب و معتدل سواحل شمالی ایران (گیلان، مازندران) عملکرد عالی دارد و رنگ برنزی زمستانه آن جلوه‌ای زیبا ایجاد می‌کند. در اقلیم نیمه‌خشک معتدل با تابستان‌های نه چندان گرم (مانند برخی مناطق تهران و کرج با ارتفاع بالاتر) نیز با رعایت اصول کاشت در سایه‌جزئی، خاک اصلاح‌شده و آبیاری منظم، شانس موفقیت بیشتری نسبت به شمشاد معمولی دارد. برای اقلیم‌های گرم و خشک همچنان گزینه مناسبی نیست. رقم ‘Faulkner’ به دلیل فرم گرد و متراکم، برای توپ‌های زینتی بسیار محبوب است.

متادیسکریپشن

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Buxus microphylla Siebold & Zucc.
2 نام فارسی شمشاد مینیاتور
3 نام انگلیسی Littleleaf Boxwood, Japanese Boxwood
4 خانواده Buxaceae
5 تیپ گیاهی درختچه همیشه‌سبز
6 ارتفاع نهایی ۰.۵ تا ۱.۵ متر (رقم ‘Faulkner’ معمولاً تا ۱ متر)
7 قطر تاج ۰.۸ تا ۱.۵ متر
8 فرم تاج متراکم، گرد و کپه‌ای
9 سرعت رشد کند تا متوسط
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ سبز روشن تا متوسط؛ زمستانه: برنزی-قهوه‌ای جذاب (مقاومت به سبز‌سوزی زمستانه بهتر از B. sempervirens است)
12 نوع برگ ساده، متقابل، بیضی کوچک، چرمی
13 ریزش برگ ندارد (همیشه‌سبز)
14 زمان گل‌دهی فروردین تا اردیبهشت
15 رنگ گل زرد-سبز، کوچک و غیرقابل توجه
16 عطر گل معطر ملایم
17 نوع گل خوشه‌ای کوچک در بغل برگ‌ها
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (بافت ریز، تراکم و رنگ زمستانه)
19 ارزش اقتصادی بالا (گیاه زینتی پرطرفدار برای فرم‌دهی)
20 سیستم ریشه فیبری متراکم و نسبتاً سطحی
21 مقاومت به سرما خوب تا عالی (تا -۲۰ درجه سانتی‌گراد و پایین‌تر، بسته به رقم)
22 مقاومت به گرما متوسط (به گرمای شدید و خشکی حساس است، اما تحمل آن از شمشاد معمولی کمی بهتر است)
23 تحمل خشکی متوسط (پس از استقرار کامل، خشکی موقت را بهتر از B. sempervirens تحمل می‌کند)
24 نیاز آبی متوسط (آبیاری منظم در فصل رشد برای سلامت گیاه لازم است)
25 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه (در مناطق گرم، سایه‌جزئی بعدازظهر برای جلوگیری از سوختگی برگ توصیه می‌شود)
26 نوع خاک خاک‌های لومی غنی، مرطوب با زهکش عالی؛ خاک خنثی تا کمی قلیایی را ترجیح می‌دهد.
27 زهکشی خاک عالی (حساس به غرقابی)
28 تحمل شوری کم
29 تحمل آلودگی هوا کم تا متوسط
30 مقاومت به باد متوسط (بادهای گرم و خشک می‌توانند آسیب‌زا باشند)
31 آفات و بیماری‌ها حساس به آفات و بیماری‌های رایج شمشاد: شته، شپشک سپردار، کنه تارعنکبوتی، پروانه برگ‌خوار شمشاد، بلایت شمشاد. اما نسبت به برخی بیماری‌های ریشه مقاوم‌تر گزارش شده است.
32 نیاز هرس زیاد (هرس منظم برای حفظ فرم متراکم ضروری است. بهترین زمان هرس، اواخر بهار پس از خطر یخبندان و مجدداً در اواسط تابستان است.)
33 فاصله کاشت پیشنهادی برای پرچین کوتاه: ۲۵ تا ۴۰ سانتی‌متر
34 کاربرد در طراحی پرچین‌های رسمی کوتاه و متراکم، حاشیه‌های پارتر، توپ‌های زینتی (رقم ‘Faulkner’ ایده‌آل است)، اشکال فرم‌یافته، باغ‌های کلاسیک و ژاپنی، گلدان
35 مناسب فضای شهری محدود (فقط در شرایط اقلیمی مساعد و با مراقبت کافی)
36 نکات اجرایی برای حفظ رنگ سبز بهتر در زمستان، از کاشت در معرض بادهای خشک زمستانی و آفتاب شدید صبحگاهی پس از یخبندان شبانه خودداری کنید. مالچ‌پاشی پای گیاه برای حفظ رطوبت و خنکی خاک مفید است. هشدار: تمام بخش‌های گیاه سمی هستند.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم مرطوب و معتدل خزری: شمال ایران (انتخاب بسیار خوب، به ویژه رقم ‘Faulkner’). اقلیم معتدل سرد: آذربایجان، کردستان، همدان (گزینه مناسب‌تر نسبت به شمشاد معمولی). اقلیم نیمه‌خشک معتدل: تهران، کرج (فقط در مکان‌های نیمه‌سایه، با خاک عالی و آبیاری منظم شانس موفقیت دارد). نکته: برای اقلیم‌های گرم و خشک توصیه نمی‌شود.
شمشاد مینیاتور