شمشاد مینیاتور (خزری)
شمشاد مینیاتور با نام علمی Buxus microphylla، یک درختچه همیشهسبز با برگهای کوچکتر و رشد جمعوجورتر نسبت به Buxus sempervirens است. برگهای آن بیضی شکل، چرمی و به رنگ سبز روشن تا متوسط هستند که در زمستان اغلب به رنگ برنزی-قهوهای جذابی درمیآیند. گلهای آن کوچک، زرد-سبز و کماهمیت هستند. این گونه و به ویژه رقم محبوب آن ‘Faulkner’ (یا ‘کورئانا’) به دلیل مقاومت بهتر نسبت به سرما و برخی بیماریها، و همچنین حفظ رنگ سبز بهتر در زمستان، در بسیاری از مناطق جایگزین مناسبی برای شمشاد معمولی شده است.
شمشاد برگریز به دلیل بافت متراکم و ریز، همانند شمشاد معمولی برای ایجاد پرچینهای کوتاه، حاشیههای ظریف و اشکال فرمیافته (توپیاری) در باغهای رسمی ایدهآل است. رشد آن کند تا متوسط است و پس از استقرار، نسبت به خشکی موقت تحمل بهتری از شمشاد معمولی نشان میدهد. مقاومت آن به سرمای زمستان و آفتاب زمستانی نیز بیشتر است. با این حال، همچنان به خاک با زهکش عالی و مراقبت در برابر آفات رایج شمشاد نیاز دارد.
برای ایران، این گونه میتواند گزینهای مناسبتر از شمشاد معمولی برای مناطق با زمستانهای سردتر و تابستانهای معتدل باشد. در اقلیم مرطوب و معتدل سواحل شمالی ایران (گیلان، مازندران) عملکرد عالی دارد و رنگ برنزی زمستانه آن جلوهای زیبا ایجاد میکند. در اقلیم نیمهخشک معتدل با تابستانهای نه چندان گرم (مانند برخی مناطق تهران و کرج با ارتفاع بالاتر) نیز با رعایت اصول کاشت در سایهجزئی، خاک اصلاحشده و آبیاری منظم، شانس موفقیت بیشتری نسبت به شمشاد معمولی دارد. برای اقلیمهای گرم و خشک همچنان گزینه مناسبی نیست. رقم ‘Faulkner’ به دلیل فرم گرد و متراکم، برای توپهای زینتی بسیار محبوب است.
متادیسکریپشن
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Buxus microphylla Siebold & Zucc. |
| 2 | نام فارسی | شمشاد مینیاتور |
| 3 | نام انگلیسی | Littleleaf Boxwood, Japanese Boxwood |
| 4 | خانواده | Buxaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه همیشهسبز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۰.۵ تا ۱.۵ متر (رقم ‘Faulkner’ معمولاً تا ۱ متر) |
| 7 | قطر تاج | ۰.۸ تا ۱.۵ متر |
| 8 | فرم تاج | متراکم، گرد و کپهای |
| 9 | سرعت رشد | کند تا متوسط |
| 10 | طول عمر | طولانی |
| 11 | رنگ برگ | سبز روشن تا متوسط؛ زمستانه: برنزی-قهوهای جذاب (مقاومت به سبزسوزی زمستانه بهتر از B. sempervirens است) |
| 12 | نوع برگ | ساده، متقابل، بیضی کوچک، چرمی |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز) |
| 14 | زمان گلدهی | فروردین تا اردیبهشت |
| 15 | رنگ گل | زرد-سبز، کوچک و غیرقابل توجه |
| 16 | عطر گل | معطر ملایم |
| 17 | نوع گل | خوشهای کوچک در بغل برگها |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بافت ریز، تراکم و رنگ زمستانه) |
| 19 | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه زینتی پرطرفدار برای فرمدهی) |
| 20 | سیستم ریشه | فیبری متراکم و نسبتاً سطحی |
| 21 | مقاومت به سرما | خوب تا عالی (تا -۲۰ درجه سانتیگراد و پایینتر، بسته به رقم) |
| 22 | مقاومت به گرما | متوسط (به گرمای شدید و خشکی حساس است، اما تحمل آن از شمشاد معمولی کمی بهتر است) |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط (پس از استقرار کامل، خشکی موقت را بهتر از B. sempervirens تحمل میکند) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط (آبیاری منظم در فصل رشد برای سلامت گیاه لازم است) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (در مناطق گرم، سایهجزئی بعدازظهر برای جلوگیری از سوختگی برگ توصیه میشود) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی غنی، مرطوب با زهکش عالی؛ خاک خنثی تا کمی قلیایی را ترجیح میدهد. |
| 27 | زهکشی خاک | عالی (حساس به غرقابی) |
| 28 | تحمل شوری | کم |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | کم تا متوسط |
| 30 | مقاومت به باد | متوسط (بادهای گرم و خشک میتوانند آسیبزا باشند) |
| 31 | آفات و بیماریها | حساس به آفات و بیماریهای رایج شمشاد: شته، شپشک سپردار، کنه تارعنکبوتی، پروانه برگخوار شمشاد، بلایت شمشاد. اما نسبت به برخی بیماریهای ریشه مقاومتر گزارش شده است. |
| 32 | نیاز هرس | زیاد (هرس منظم برای حفظ فرم متراکم ضروری است. بهترین زمان هرس، اواخر بهار پس از خطر یخبندان و مجدداً در اواسط تابستان است.) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | برای پرچین کوتاه: ۲۵ تا ۴۰ سانتیمتر |
| 34 | کاربرد در طراحی | پرچینهای رسمی کوتاه و متراکم، حاشیههای پارتر، توپهای زینتی (رقم ‘Faulkner’ ایدهآل است)، اشکال فرمیافته، باغهای کلاسیک و ژاپنی، گلدان |
| 35 | مناسب فضای شهری | محدود (فقط در شرایط اقلیمی مساعد و با مراقبت کافی) |
| 36 | نکات اجرایی | برای حفظ رنگ سبز بهتر در زمستان، از کاشت در معرض بادهای خشک زمستانی و آفتاب شدید صبحگاهی پس از یخبندان شبانه خودداری کنید. مالچپاشی پای گیاه برای حفظ رطوبت و خنکی خاک مفید است. هشدار: تمام بخشهای گیاه سمی هستند. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم مرطوب و معتدل خزری: شمال ایران (انتخاب بسیار خوب، به ویژه رقم ‘Faulkner’). اقلیم معتدل سرد: آذربایجان، کردستان، همدان (گزینه مناسبتر نسبت به شمشاد معمولی). اقلیم نیمهخشک معتدل: تهران، کرج (فقط در مکانهای نیمهسایه، با خاک عالی و آبیاری منظم شانس موفقیت دارد). نکته: برای اقلیمهای گرم و خشک توصیه نمیشود. |

