شمشاد همیشه سبز
شمشاد همیشه سبز با نام علمی Buxus sempervirens، درختچه ای همیشهسبز با رشد کند، شاخ و برگ متراکم و بسیار ریزبافت است که به دلیل قابلیت تحمل هرس سنگین، قرنهاست به عنوان پادشاه گیاهان پرچینی و فرمیافته در باغهای رسمی اروپایی و ایرانی مورد استفاده قرار گرفته است. برگهای آن کوچک، تخممرغی، چرمی و به رنگ سبز تیره براق هستند که در زمستان ممکن است به رنگ برنزی متمایل شوند. گلهای آن کوچک، زرد-سبز و کماهمیت هستند و در بهار ظاهر میشوند. تمام بخشهای گیاه به شدت سمی هستند.
شمشاد به دلیل بافت ظریف و متراکم و رشد آرام، ایدهآل ترین گیاه برای ایجاد پرچینهای کوتاه و فوقالعاده متراکم، اشکال توپاری پیچیده (توپ، هرم، مارپیچ) و حاشیههای ظریف در طرحهای پارتر است. این گیاه نماد نظم، هنر باغسازی و وقار در طراحی منظر کلاسیک است. رشد کند آن باعث میشود فرم ایجاد شده برای مدت طولانی با حداقل نگهداری حفظ شود. مقاومت خوبی به سایه و سرمای زمستان دارد، اما به گرما، خشکی و خاکهای قلیایی و فشرده شهری حساس است.
برای ایران، این گیاه در مناطق معتدل و مرطوب با تابستانهای خنک بهترین عملکرد را دارد. در اقلیم مرطوب و معتدل سواحل شمالی ایران (گیلان، مازندران) به عنوان یک گیاه کلاسیک و سازگار میتواند رشد خوبی داشته باشد. در اقلیم نیمهخشک معتدل (مانند تهران، اصفهان) کشت آن چالشبرانگیز است و نیاز به مراقبت بسیار بالا دارد: مکانی با سایهجزئی بعدازظهر، آبیاری منظم و عمیق، خاک غنی با زهکش عالی و اصلاح شده با مواد آلی، و محافظت از بادهای گرم و خشک. در این مناطق اغلب دچار زردی برگ (کلروز)، خشکیدگی سرشاخه و حمله آفات میشود. برای اقلیمهای گرم و خشک به هیچ وجه توصیه نمیشود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Buxus sempervirens L. |
| 2 | نام فارسی | شمشاد همیشهسبز |
| 3 | نام انگلیسی | Common Boxwood, European Boxwood |
| 4 | خانواده | Buxaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه همیشهسبز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۲ تا ۵ متر (اما اغلب به عنوان پرچین تا ۱ متر نگهداری میشود) |
| 7 | قطر تاج | ۱.۵ تا ۴ متر |
| 8 | فرم تاج | متراکم، گرد تا ستونی |
| 9 | سرعت رشد | بسیار کند |
| 10 | طول عمر | بسیار طولانی (صدها سال) |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره براق؛ زمستانه: ممکن است به قهوهای مایل به برنز تغییر کند |
| 12 | نوع برگ | ساده، متقابل، تخممرغی کوچک، چرمی |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز) |
| 14 | زمان گلدهی | فروردین تا اردیبهشت |
| 15 | رنگ گل | زرد-سبز، کوچک و غیرقابل توجه |
| 16 | عطر گل | معطر ملایم (گاه ناخوشایند) |
| 17 | نوع گل | خوشهای کوچک در بغل برگها |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بهخاطر بافت ریز، تراکم و قابلیت فرمپذیری) |
| 19 | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه زینتی کلاسیک و گرانقیمت) |
| 20 | سیستم ریشه | فیبری متراکم و نسبتاً سطحی |
| 21 | مقاومت به سرما | خوب (تا -۱۵ درجه سانتیگراد) |
| 22 | مقاومت به گرما | کم تا متوسط (به گرمای شدید، به ویژه همراه با خشکی و نور شدید آفتاب، بسیار حساس است) |
| 23 | تحمل خشکی | کم (به رطوبت یکنواخت خاک نیاز دارد) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط تا زیاد (آبیاری منظم و عمیق در فصل رشد، به ویژه در مناطق گرم و خشک) |
| 25 | نیاز نوری | نیمهسایه تا آفتاب کامل فیلتر شده (در مناطق گرم، سایهجزئی بعدازظهر ضروری است) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی غنی، عمیق، مرطوب اما با زهکش عالی؛ خاک باید خنثی تا کمی قلیایی باشد. به خاکهای فقیر، فشرده و اسیدی حساس است. |
| 27 | زهکشی خاک | عالی (حساسیت شدید به پوسیدگی ریشه در صورت ماندابی) |
| 28 | تحمل شوری | کم |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | کم |
| 30 | مقاومت به باد | کم تا متوسط (بادهای گرم و خشک به آن آسیب شدید میزنند) |
| 31 | آفات و بیماریها | حساس: شته، شپشک سپردار، کنه تارعنکبوتی، پروانه برگخوار شمشاد، بلایت شمشاد (بیماری قارچی کشنده)، پوسیدگی ریشه. |
| 32 | نیاز هرس | زیاد (هرس منظم برای حفظ فرم ضروری است. بهترین زمان هرس، اواخر بهار پس از خطر یخبندان و مجدداً در اواسط تابستان است. از هرس در پاییز خودداری شود.) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | برای پرچین کوتاه: ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر؛ برای پرچین بلند: ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر |
| 34 | کاربرد در طراحی | پرچینهای رسمی کوتاه و بلند، حاشیههای پارتر، توپاری و اشکال پیچیده مجسمهای، باغهای کلاسیک و تاریخی، کاشت در گلدان |
| 35 | مناسب فضای شهری | بسیار محدود (فقط در شهرهای با شرایط اقلیمی بسیار مساعد، خاک عالی و برنامه مراقبتی دقیق) |
| 36 | نکات اجرایی | نیازهای حیاتی: ۱) خاک با زهکش عالی اما مرطوب. ۲) مالچپاشی برای خنک نگه داشتن ریشه. ۳) جلوگیری از خیس شدن برگها هنگام آبیاری. ۴) بازرسی منظم برای آفات و بیماریها. هشدار: تمام بخشهای گیاه به شدت سمی هستند. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | به عنوان گیاهی موفق و پایدار: فقط در اقلیم مرطوب و معتدل سواحل شمالی (گیلان، مازندران) با خاک مناسب. در سایر مناطق (تهران، اصفهان، شیراز، یزد و…): کشت آن پرچالش و پرخطر است و نیاز به سرمایهگذاری بالا در آمادهسازی خاک، آبیاری و مراقبت دارد. معمولاً توصیه نمیشود مگر در باغهای اختصاصی با مدیریت حرفهای. |


