ابریشم مصری

ابریشم مصری با نام علمی Caesalpinia-gilliesii درختچه ای نیمه‌خزان تا همیشه‌سبز با ویژگی‌های منحصر به فرد گرمسیری است. این گیاه دارای شاخه‌های نازک و برگ‌های مرکب دو بار شانه‌ای بسیار ظریف و سرخس‌مانند به رنگ سبز-خاکستری است. اما نمایش اصلی آن در تابستان رخ می‌دهد، زمانی که گل‌آذین‌های ایستاده و بلند از گل‌های پنج‌پهنی زرد طلایی با پرچم‌های بسیار بلند و قرمز جگری از مرکز آن بیرون می‌زند. این تضاد رنگ درخشان زرد و قرمز و فرم عجیب گل، ظاهری شبیه به یک پرنده استوایی یا شعلۀ آتش به گیاه می‌بخشد. پس از گلدهی، غلاف‌های بذر مسطح و قهوه‌ای رنگی تولید می‌کند که هنگام رسیدن با صدا باز می‌شوند.

این گونه به دلیل نمایش خیره‌کننده گل‌ها، تحمل بسیار بالا به خشکی شدید، گرمای طاقت‌فرسا و خاک‌های فقیر و قلیایی، یک گزینه ایده‌آل و چشم‌نواز برای باغ‌های خشک‌منظر (Xeriscape)، باغ‌های مدیترانه‌ای و فضاهای شهری کم‌آب است. فرم رشد آن باز، هواگذر و کمی نامنظم است. این گیاه به هرس خاصی نیاز ندارد، اما می‌توان آن را در اواخر زمستان برای کنترل اندازه یا حذف شاخه‌های آسیب‌دیده هرس کرد. توجه: غلاف‌های بذر و احتمالاً سایر بخش‌های گیاه سمی هستند.

برای ایران، این گیاه یک انتخاب استثنایی برای مناطق گرم، خشک و آفتابی کشور است. در استان‌های مرکزی، شرقی و جنوبی با اقلیم گرم و خشک (مانند یزد، کرمان، سیستان و بلوچستان، اصفهان، سمنان) به عنوان یک گیاه دائمی، بسیار مقاوم و کم‌نیاز می‌تواند در فضای سبز شهری، پارک‌ها و باغ‌های خصوصی کاشته شود. در اقلیم نیمه‌خشک معتدل (تهران، قم، کرج) نیز با آبیاری تکمیلی در تابستان قابل کشت موفق است، اما ممکن است در زمستان‌های سخت رفتار خزان‌کننده کامل داشته باشد و حتی از سطح زمین بمیرد، اما اغلب در بهار از ریشه مجدداً می‌روید. این گیاه برای حاشیه بزرگراه‌های آفتابی، میادین شهری، باغ‌های صخره‌ای و به عنوان نقطه کانونی مجسمه‌وار در ترکیب با گیاهان خاکستری‌برگ ایده‌آل است.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Caesalpinia gilliesii (Hook.) D. Dietr.
2 نام فارسی ابریشم مصری
3 نام انگلیسی Bird of Paradise Bush, Desert Bird of Paradise, Yellow Bird of Paradise
4 خانواده Fabaceae (Leguminosae)
5 تیپ گیاهی درختچه نیمه‌خزان تا همیشه‌سبز
6 ارتفاع نهایی ۲ تا ۴ متر
7 قطر تاج ۲ تا ۳.۵ متر
8 فرم تاج باز، هواگذر، با شاخه‌های نازک و قوسی
9 سرعت رشد سریع
10 طول عمر متوسط تا طولانی
11 رنگ برگ سبز-خاکستری روشن
12 نوع برگ مرکب دو بار شانه‌ای، بسیار ظریف با برگچه‌های ریز
13 ریزش برگ نیمه‌خزان (در سرمای شدید خزان می‌کند)
14 زمان گل‌دهی خرداد تا شهریور (گلدهی طولانی تابستانه)
15 رنگ گل زرد طلایی با پرچم‌های بلند (تا ۱۵ سانت) و قرمز روشن
16 عطر گل ندارد
17 نوع گل خوشه‌ای سنبله‌ای بلند و ایستاده
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (به‌خاطر شکل، رنگ و فرم منحصربه‌فرد گل)
19 ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی مقاوم و کم‌نیاز برای خشک‌منظر)
20 سیستم ریشه عمیق (ریشه اصلی) و گسترده
21 مقاومت به سرما متوسط (تا حدود -۷ تا -۱۰ درجه سانتی‌گراد؛ در سرمای شدیدتر ممکن است از سطح زمین یخ بزند، اما اغلب در بهار از ریشه یا پایین ساقه جوانه می‌زند)
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد
23 تحمل خشکی بسیار زیاد (پس از استقاری کامل)
24 نیاز آبی کم (نمونه بارز گیاه مقاوم به خشکی)
25 نیاز نوری آفتاب کامل مطلق (سایه گلدهی را کاملاً متوقف می‌کند)
26 نوع خاک هر نوع خاک با زهکش خوب، حتی فقیر، شنی، سنگریزه‌ای، قلیایی و کم‌عمق
27 زهکشی خاک خوب تا عالی (حساس به غرقابی)
28 تحمل شوری زیاد
29 تحمل آلودگی هوا زیاد
30 مقاومت به باد زیاد (به دلیل فرم باز و انعطاف‌پذیر)
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بسیار بالا؛ عملاً بدون مشکل
32 نیاز هرس کم (هرس برای کنترل اندازه یا حذف شاخه‌های مرده/آسیب‌دیده در اواخر زمستان. می‌توان آن را هرس شدید کرد.)
33 فاصله کاشت پیشنهادی ۲ تا ۳ متر
34 کاربرد در طراحی تک‌نمای چشم‌نواز در باغ خشک‌منظر، کاشت گروهی، حاشیه بلوارهای آفتابی، باغ صخره‌ای، احیای زمین‌های خشک، طراحی باغ‌های با تم گرمسیری
35 مناسب فضای شهری بسیار مناسب (مقاوم، کم‌نیاز، گلدار در گرمای تابستان و جذاب برای گرده‌افشان‌ها)
36 نکات اجرایی برای گلدهی انبوه، کاشت در آفتاب کامل ضروری است. در مناطق مرزی مقاومت به سرما، کاشت در مکان‌های محفوظ و مالچ‌پاشی پای گیاه در زمستان توصیه می‌شود. هشدار: غلاف بذر و احتمالاً سایر بخش‌ها سمی هستند.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم گرم و خشک: سراسر مرکز، شرق و جنوب شرق ایران (انتخاب درجه یک و ایده‌آل). اقلیم نیمه‌خشک معتدل: تهران، اصفهان، قم، کرج (با موفقیت در آفتاب کامل کشت می‌شود، ممکن است در زمستان‌های سخت از سطح زمین آسیب ببیند اما معمولاً بازمی‌گردد). نکته: برای اقلیم‌های سردسیر با زمستان‌های طولانی و سخت (آذربایجان) به عنوان گیاه دائمی مناسب نیست، اما می‌تواند به صورت یکساله یا چندساله کوتاه‌عمر کشت شود.
ابریشم مصری