خرزهره زرد
خرزهره زرد (زرد تاج) با نام علمی Cascabela thevetia (که پیشتر با نام Thevetia peruviana شناخته میشد) یک درختچه یا درخت کوچک همیشهسبز با گلهای زنگولهای شکل و بسیار جذاب اما به شدت سمی است. این گیاه دارای برگهای باریک، کشیده، چرمی و به رنگ سبز براق است که به صورت مارپیچی روی ساقه قرار گرفتهاند. از بهار تا پاییز، به طور مداوم گلهای شیپوری بزرگ به رنگهای زرد درخشان، نارنجی یا گاهی سفید تولید میکند که در انتهای شاخهها ظاهر شده و پس از گردهافشانی به میوههای گوشتی و مثلثی شکلی تبدیل میشوند که شبیه فندق است و در ابتدا سبز و سپس سیاه رنگ میگردند. تمامی بخشهای این گیاه حاوی گلیکوزیدهای قلبی بسیار سمی هستند.
زردتاج به دلیل گلدهی طولانی و چشمگیر، مقاومت استثنایی در برابر گرمای شدید، خشکی و خاکهای فقیر، در مناطق گرمسیر به عنوان یک گیاه زینتی محبوب برای تکنمای باغها، کاشت در حاشیه بلوارها و میادین استفاده میشود. رشد آن نسبتاً سریع است و میتوان آن را به صورت درختچهای پرپشت یا درختی کوچک تربیت کرد. با این حال، کاشت آن به دلیل سمیت فوقالعاده بالا باید با احتیاط شدید و تنها در مکانهای کاملاً کنترلشده انجام شود. این گیاه برای باغهای بدون دسترسی کودکان و حیوانات خانگی یا فضاهای صنعتی و اداری محصور ممکن است در نظر گرفته شود.
برای ایران، این گیاه فقط و فقط در اقلیمهای گرمسیر و نیمهگرمسیر کشور که زمستانهای ملایمی دارند، قابل کشت دائمی است. در استانهای جنوبی مانند هرمزگان، بوشهر، خوزستان و سیستان و بلوچستان به عنوان یک گیاه همیشهسبز و گلدار مقاوم، عملکرد خوبی دارد. در اقلیم نیمهخشک معتدل (مانند تهران، اصفهان) به هیچ وجه برای کاشت در فضای باز توصیه نمیشود، زیرا هم به سرما حساس است و هم خطر مسمومیت ناشی از آن در فضای عمومی غیرقابل مدیریت است. در این مناطق تنها میتوان آن را به صورت گلدانی نگهداری کرد که در زمستان به محیط محافظتشده منتقل شود.
.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Cascabela thevetia (L.) Lippold |
| 2 | نام فارسی | زردتاج، خرزهره زرد |
| 3 | نام انگلیسی | Yellow Oleander, Lucky Nut, Be-still Tree |
| 4 | خانواده | Apocynaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه یا درخت کوچک همیشهسبز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۳ تا ۸ متر |
| 7 | قطر تاج | ۲ تا ۴ متر |
| 8 | فرم تاج | بوتهای نامنظم تا درختی با تاج گرد |
| 9 | سرعت رشد | متوسط تا سریع |
| 10 | طول عمر | طولانی |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره براق |
| 12 | نوع برگ | ساده، نیزهای باریک، چرمی، به صورت مارپیچی |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز) |
| 14 | زمان گلدهی | اردیبهشت تا آبان (گلدهی طولانی در گرما) |
| 15 | رنگ گل | زرد درخشان، نارنجی، گاهی سفید یا هلویی |
| 16 | عطر گل | معطر ملایم |
| 17 | نوع گل | شیپوری بزرگ، با پنج لبه، منفرد یا در دستههای کوچک |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بهخاطر گلهای رنگین و طولانیمدت) |
| 19 | ارزش اقتصادی | پایین (به دلیل سمیت بالا، کاربرد آن بسیار محدود است) |
| 20 | سیستم ریشه | عمیق و گسترده |
| 21 | مقاومت به سرما | کم (حتی سرمای مختصر زیر صفر را تحمل نمیکند) |
| 22 | مقاومت به گرما | بسیار زیاد |
| 23 | تحمل خشکی | زیاد (پس از استقرار کامل) |
| 24 | نیاز آبی | کم تا متوسط (به خشکی مقاوم است) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل (در سایه گل نمیدهد) |
| 26 | نوع خاک | هر نوع خاک با زهکش خوب، حتی خاکهای فقیر و شنی |
| 27 | زهکشی خاک | خوب تا عالی (حساس به غرقابی) |
| 28 | تحمل شوری | زیاد |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | زیاد |
| 30 | مقاومت به باد | خوب |
| 31 | آفات و بیماریها | مقاومت بسیار بالا؛ آفات و بیماری خاصی ندارد |
| 32 | نیاز هرس | کم (هرس برای فرمدهی پس از گلدهی انجام میشود) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | ۲ تا ۳ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | بسیار محدود و با احتیاط شدید. تکنمای زینتی در باغهای خصوصی بزرگ و کنترلشده در مناطق گرمسیر. |
| 35 | مناسب فضای شهری | خیر. به دلیل سمیت بسیار بالا، به هیچ وجه برای پارکها، مدارس، حاشیه خیابانها و فضاهای عمومی مناسب نیست. |
| 36 | نکات اجرایی | هشدار امنیتی حیاتی: تمامی بخشهای گیاه (برگ، گل، ساقه، شیره، بذر و میوه) به شدت سمی هستند. بلعیدن حتی مقدار بسیار کمی میتواند کشنده باشد. از کاشت در هر جایی که امکان دسترسی کودکان یا حیوانات وجود دارد، اکیداً خودداری شود. هنگام هرس از دستکش و محافظ چشم استفاده کنید. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم گرم و خشک سواحل جنوبی: هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان (تنها مناطق قابل کشت دائمی با رعایت احتیاط). نکته: برای اقلیم معتدل، سرد و حتی نیمهخشک داخلی (تهران، اصفهان، یزد، کرمان و…) کاملاً نامناسب و خطرناک است و توصیه نمیشود. در شمال ایران نیز فقط به صورت گلدانی و با انتقال به داخل در زمستان ممکن است زنده بماند. |

