به ژاپنی

به ژاپنی با نام علمی Chaenomeles japonica درختچه ای خزان‌کننده کوچک و خاردار با گل‌دهی زودرس و بسیار چشمگیر در اواخر زمستان تا اوایل بهار است. برگ‌های آن کوچک، تخم‌مرغی شکل، دندانه‌دار و به رنگ سبز تیره براق هستند که پس از ظهور گل‌ها نمایان می‌شوند. در ماه‌های سرد سال، پیش از یا همزمان با جوانه‌زنی برگ‌ها، شاخه‌های آن با انبوهی از گل‌های قرمز، نارنجی، صورتی کم‌رنگ یا سفید پوشیده می‌شوند. گل‌ها معمولاً به قطر ۳-۴ سانتی‌متر و اغلب به صورت جفت یا خوشه‌های کوچک در امتداد شاخه‌های قدیمی ظاهر می‌شوند. پس از گل‌دهی، میوه‌های کوچک، معطر و زرد-سبزی تولید می‌کند که شبیه سیب کوچک است و خوراکی بوده (البته به صورت خام بسیار ترش و گس) و برای تهیه مربا، ژله و در طب سنتی کاربرد دارد.

به ژاپنی به دلیل گل‌دهی زودرس و رنگین، مقاومت بسیار بالا به سرما، خشکی (پس از استقرار) و انواع خاک، یک گیاه کم‌توقع و ارزشمند برای باغ‌های چهارفصل، فضای سبز شهری و احیای خاک‌های فقیر در مناطق سرد و معتدل است. فرم رشد آن بوته‌ای، متراکم، گسترده و خاردار است و می‌تواند به عنوان پرچین دفاعی غیررسمی یا پوشش زمینی برای کنترل فرسایش در شیب‌ها استفاده شود. این گیاه تحمل هرس خوبی دارد و می‌توان آن را پس از گل‌دهی هرس کرد.

برای ایران، این گیاه یک انتخاب عالی و کم‌خطر برای مناطق سردسیر، معتدل سرد و حتی نیمه‌خشک با زمستان‌های سرد است. در اقلیم سرد کوهستانی (آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی، ارتفاعات البرز و زاگرس) به خوبی رشد می‌کند و سرمای زمستان برای تحریک گل‌دهی آن ضروری و مفید است. در اقلیم نیمه‌خشک معتدل (تهران، کرج، همدان، اراک) نیز با آبیاری معمولی سازگار است و گل‌دهی درخشانی در اسفند و فروردین خواهد داشت. برای اقلیم‌های گرم جنوبی با زمستان‌های ملایم مناسب نیست، زیرا ممکن است نیاز سرمایی آن تأمین نشود و گل ندهد. این گیاه برای باغ‌های صخره‌ای، حاشیه‌های خیابانی و پارک‌های شهری مناطق سردسیر پیشنهاد می‌شود.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Chaenomeles japonica (Thunb.) Lindl. ex Spach
2 نام فارسی به ژاپنی، سیب زینتی ژاپنی
3 نام انگلیسی Japanese Quince, Maule’s Quince, Flowering Quince
4 خانواده Rosaceae
5 تیپ گیاهی درختچه خزان‌کننده کوچک
6 ارتفاع نهایی ۰.۵ تا ۱.۵ متر (معمولاً حدود ۱ متر)
7 قطر/گسترش تاج ۱ تا ۲ متر (گسترده‌تر از ارتفاع)
8 فرم تاج بوته‌ای متراکم، گسترده، خاردار و فشرده
9 سرعت رشد متوسط
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ سبز تیره براق (پدیدار شده پس از گل‌ها)
12 نوع برگ ساده، متناوب، تخم‌مرغی، با حاشیه‌ای ریزدندانه
13 ریزش برگ کامل پاییزه
14 زمان گل‌دهی اسفند تا فروردین (گاهی تا اردیبهشت)
15 رنگ گل قرمز، نارنجی، صورتی، سفید
16 عطر گل کم‌بو یا بی‌بو
17 نوع گل منفرد یا جفتی، روی شاخه‌های یکساله و قدیمی
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (گل‌دهی زودرس و رنگین)
19 ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی، میوه برای مربا و داروی گیاهی)
20 سیستم ریشه عمیق و گسترده
21 مقاومت به سرما بسیار زیاد (تا -۲۵ درجه سانتی‌گراد و پایین‌تر)
22 مقاومت به گرما زیاد
23 تحمل خشکی زیاد (پس از استقرار کامل)
24 نیاز آبی کم تا متوسط (برای گل‌دهی بهتر آبیاری بهاره مفید است)
25 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه (برای بهترین گل‌دهی، آفتاب کامل ضروری است)
26 نوع خاک هر نوع خاک با زهکش خوب؛ حتی خاک‌های فقیر، رسی و آهکی
27 زهکشی خاک خوب (از غرقابی بیزار است)
28 تحمل شوری کم تا متوسط
29 تحمل آلودگی هوا خوب
30 مقاومت به باد زیاد
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بسیار بالا؛ گاهی شته، کنه تارعنکبوتی یا لکه‌برگی قارچی
32 نیاز هرس کم تا متوسط (هرس برای حذف شاخه‌های مسن، خشک یا شلوغ بلافاصله پس از گلدهی انجام شود. هرس شدید را تحمل می‌کند.)
33 فاصله کاشت پیشنهادی ۱ تا ۱.۵ متر
34 کاربرد در طراحی تک‌درختچه زودگل، پرچین دفاعی غیررسمی، کاشت در باغ صخره‌ای، پوشش زمینی در شیب‌ها، گلدان‌های بزرگ، شاخه بریده زمستانی
35 مناسب فضای شهری بسیار مناسب (مقاوم، کم‌نیاز و گلدار در فصل خلوت)
36 نکات اجرایی برای تشویق گل‌دهی و میوه‌دهی بهتر، گیاه را در آفتاب کامل بکارید. میوه‌ها پس از رسیدن و زرد شدن (معمولاً مهر ماه) قابل برداشت هستند. شاخه‌های خاردار هنگام کار نیاز به احتیاط دارند. میوه‌ها منبع ویتامین C هستند.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم سرد کوهستانی: آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی، ارتفاعات البرز و زاگرس (انتخاب ایده‌آل). اقلیم معتدل سرد: همدان، اراک، زنجان، قزوین. اقلیم نیمه‌خشک معتدل با زمستان سرد: تهران، کرج، اصفهان، مشهد (انتخاب بسیار خوب). نکته: برای اقلیم‌های گرم و خشک با زمستان‌های ملایم (جنوب، مرکز گرم) مناسب نیست زیرا ممکن است گل ندهد.
به ژاپنی