گل یخ

گل یخ  با نام علمی  Chimonanthus praecox درختچه ای برگریز با ارزش زینتی استثنایی در فصل سرد است. این گیاه دارای برگ‌های ساده، نیزه‌ای شکل و به رنگ سبز روشن است که در پاییز زرد شده و می‌ریزند. شاخه‌های آن به رنگ خاکستری-قهوه‌ای هستند و در ماه‌های سرد سال، پیش از ظهور برگ‌ها و اغلب در میانه زمستان (دی و بهمن)، گل‌های معطر و مومی شکل آن بر روی شاخه‌های یکساله و قدیمی ظاهر می‌شوند. گل‌ها به رنگ زرد شفاف با مرکز قرمز-ارغوانی هستند، معطر بوده و عطری شیرین، شبیه به عسل و میوه را در هوای سرد پخش می‌کنند. این گل‌ها به صورت منفرد در بغل برگ‌های ریخته شده قرار دارند.

یاس زمستانه به دلیل گل‌دهی منحصربه‌فرد و معطر در اوج سرمای زمستان، یک گوهری نادر در باغ‌های چهارفصل محسوب می‌شود و امید و زندگی را در خلوت‌ترین فصل باغ زنده می‌کند. از آن می‌توان به عنوان تک‌درختچه زینتی در مکانی قابل مشاهده از پنجره خانه، در ورودی باغ یا در ترکیب با درختچه‌های همیشه‌سبز استفاده کرد تا گل‌های زرد آن بهتر دیده شوند. فرم رشد آن بوته‌ای و پرپشت است و رشد کندی دارد. این گیاه به هرس خاصی نیاز ندارد، مگر حذف شاخه‌های خشک یا مزاحم.

برای ایران، این گیاه بهترین سازگاری را با مناطق سردسیر و معتدل سرد کشور دارد. در اقلیم سرد کوهستانی (مانند آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی، ارتفاعات البرز و زاگرس) به خوبی رشد می‌کند و سرمای لازم برای گل‌دهی را دریافت می‌کند. در اقلیم نیمه‌خشک معتدل (مانند تهران، کرج، قزوین) نیز با آبیاری معمولی در تابستان می‌تواند کشت موفقیت‌آمیزی داشته باشد، مشروط بر اینکه زمستان‌های آن به اندازه کافی سرد باشد. برای اقلیم‌های گرم جنوبی و حاشیه دریایی که زمستان‌های ملایمی دارند، گزینه مناسبی نیست زیرا ممکن است نیاز سرمایی آن تأمین نشود و گل ندهد. این گیاه برای باغ‌های ویلاهای ییلاقی، پارک‌های مناطق سردسیر و باغ‌های گیاهان معطر پیشنهاد می‌شود.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Chimonanthus praecox (L.) Link
2 نام فارسی گل یخ
3 نام انگلیسی Wintersweet, Japanese Allspice
4 خانواده Calycanthaceae
5 تیپ گیاهی درختچه برگریز
6 ارتفاع نهایی ۲.۵ تا ۴ متر
7 قطر تاج ۲ تا ۳ متر
8 فرم تاج بوته‌ای گسترده، با شاخه‌های پراکنده
9 سرعت رشد کند
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ سبز روشن؛ پاییزی: زرد طلایی
12 نوع برگ ساده، متقابل، نیزه‌ای تا تخم‌مرغی کشیده
13 ریزش برگ کامل پاییزه
14 زمان گل‌دهی آذر تا اسفند (بسته به اقلیم و سرما، اوج دی-بهمن)
15 رنگ گل زرد شفاف مومی، با مرکز قرمز-ارغوانی
16 عطر گل بسیار قوی، شیرین، شبیه عسل و میوه
17 نوع گل منفرد، در بغل برگ‌های ریخته شده روی شاخه‌های یکساله و قدیمی
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (به‌خاطر زمان گل‌دهی منحصربه‌فرد و عطر فوق‌العاده)
19 ارزش اقتصادی بالا (گیاه زینتی ویژه و گران‌قیمت برای علاقه‌مندان)
20 سیستم ریشه عمیق و گسترده
21 مقاومت به سرما بسیار زیاد (تا -۲۰ تا -۲۵ درجه سانتی‌گراد)
22 مقاومت به گرما متوسط (گرمای شدید تابستان را دوست ندارد)
23 تحمل خشکی متوسط (به رطوبت نسبی خاک نیاز دارد)
24 نیاز آبی متوسط (آبیاری منظم در فصل رشد، به خشکی طولانی‌مدت حساس است)
25 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه (برای بهترین گل‌دهی، آفتاب کامل ترجیح داده می‌شود)
26 نوع خاک خاک‌های لومی غنی، عمیق، با زهکش خوب و حاصلخیز
27 زهکشی خاک خوب (از خاک‌های سنگین و غرقاب گریزان است)
28 تحمل شوری کم
29 تحمل آلودگی هوا متوسط
30 مقاومت به باد متوسط (بادهای شدید زمستانی می‌تواند به گل‌های ظریف آسیب بزند)
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت خوب؛ عملاً بدون مشکل جدی
32 نیاز هرس کم (هرس شدید گل‌دهی را کاهش می‌دهد. فقط هرس فرم‌دهی و حذف شاخه‌های ضعیف یا خشک بلافاصله پس از گلدهی انجام شود.)
33 فاصله کاشت پیشنهادی ۲ تا ۳ متر
34 کاربرد در طراحی تک‌نمای زمستانه، کاشت نزدیک مسیرها یا پنجره برای بهره‌مندی از عطر، ترکیب با درختچه‌های همیشه‌سبز، باغ معطر
35 مناسب فضای شهری بله (اما در پارک‌های مناطق سردسیر و با خاک مناسب)
36 نکات اجرایی برای تشویق گل‌دهی، گیاه باید تابستانی گرم و آفتابی و سپس زمستانی سرد را تجربه کند. از کوددهی نیتروژنه زیاد در تابستان خودداری کنید. بهترین مکان، مقابل دیوار آفتاب‌گیر جنوبی است.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم سرد کوهستانی: آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی، ارتفاعات البرز و زاگرس (انتخاب ایده‌آل). اقلیم نیمه‌خشک معتدل با زمستان سرد: تهران، کرج، همدان، اراک (با کاشت در مکان آفتابگیر و محفوظ). نکته: برای اقلیم‌های گرم، خشک و نیمه‌خشک با زمستان‌های ملایم (جنوب، مرکز گرم، سواحل شمالی) کاملاً نامناسب است زیرا گل نمی‌دهد.
گل یخ