اَل

نقاش زمستان
اَل با نام علمی Cornus sanguinea، معروف به «دم‌گرگی قرمز» یا «فانِیل اروپایی»، یکی از ارزشمندترین درختچه‌ها برای افزودن رنگ و زندگی به منظر در کسل‌کننده‌ترین فصل سال یعنی زمستان است. هنگامی که این درختچه برگ‌های خود را می‌ریزد، شاخه‌های جوان آن که به رنگ قرمز-نارنجی آتشین و درخشان هستند، همچون شعله‌هایی برفی در باغ خودنمایی می‌کنند. این نمایش خیره‌کننده زمانی به اوج می‌رسد که برف روی شاخه‌های رنگی آن بنشیند و تضادی تماشایی ایجاد کند. در سایر فصل‌ها نیز این گیاه با گل‌های سفید بهاری، برگ‌های سبز تابستانه و رنگ پاییزی قرمز-بنفش، جلوه‌ای چهارفصل ارائه می‌دهد.

توصیه برای کشت و هرس در باغ‌های ایران
این درختچه مقاوم و کم‌توقع، برای بسیاری از شهرهای ایران با آب و هوای معتدل تا سرد، گزینه‌ای عالی است. کلید موفقیت در پرورش آن برای دستیابی به بهترین رنگ زمستانی، کاشت در آفتاب کامل و انجام هرس سالانه یا دوسالانه در اواخر زمستان است. این هرس که شاخه‌های مسن‌تر را حذف می‌کند، گیاه را وادار به تولید شاخه‌های جدید پررنگ‌تر می‌کند. از این درختچه می‌توان به صورت تکی، در گروه‌های بزرگ برای ایجاد توده رنگی، یا به عنوان یک پرچین طبیعی و غیررسمی استفاده کرد. کشت آن در کنار دیوارهای روشن یا در مجاورت گیاهان همیشه‌سبز، بر زیبایی رنگ شاخه‌های آن می‌افزاید.

ردیف مشخصه توضیحات
1 نام علمی Cornus sanguinea L.
2 نام رایج اَل، Common Dogwood، Bloodtwig Dogwood
3 خانواده Cornaceae (خرما‌سانان)
4 خاستگاه اروپا، غرب آسیا
5 فرم رشد درختچه بزرگ چندساله با عادت رشد ایستاده و چندشاخه، با شاخه‌های متقابل. فرمی متراکم و گرد دارد.
6 ارتفاع نهایی ۲–۴ متر (گاهی تا ۵ متر)
7 گستردگی تاج ۲–۴ متر
8 سرعت رشد سریع
9 نوع برگ برگ ساده، تخم‌مرغی تا بیضوی، به طول ۵-۸ سانتیمتر، سبز متوسط، با رگبرگ‌های قوس‌دار مشخص.
10 ریزش برگ خزان‌پذیر
11 رنگ پاییزی قرمز-بنفش درخشان تا نارنجی (بسیار چشمگیر)
12 گل‌دهی اواخر بهار تا اوایل تابستان (خرداد-تیر)
13 رنگ گل سفید مایل به کرم، کوچک، در چترهای تخت به قطر ۵-۱۰ سانتیمتر.
14 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه (برای شدیدترین رنگ شاخه زمستانی و رنگ پاییزی، آفتاب کامل ایده‌آل است)
15 نیاز آبی متوسط. خاک مرطوب با زهکشی خوب را ترجیح می‌دهد اما پس از استقرار تحمل خشکی نسبی دارد.
16 مقاومت سرمایی عالی. تا -۳۵ درجه سانتی‌گراد.
17 مقاومت گرمایی خوب (تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد)
18 نوع خاک خاک‌های لومی، مرطوب، حاصلخیز اما طیف وسیعی از خاک‌ها را تحمل می‌کند. خاک‌های خنثی تا کمی قلیایی را ترجیح می‌دهد.
19 pH خاک ۶٫۰–۷٫۵ (اسیدی ضعیف تا کمی قلیایی)
20 مقاومت خشکی متوسط
21 تحمل شوری کم
22 مقاومت آلودگی هوا خوب
23 آفات و بیماری‌ها بسیار کم. گاهی شته یا بیماری آنتراکنوز. به طور کلی مقاوم است.
24 طول عمر طولانی (۳۰–۵۰ سال)
25 نیاز به هرس مهم و ویژه. هرس سالانه یا دوسالانه در اواخر زمستان یا اوایل بهار برای تشویق رشد شاخه‌های جوان جدید که دارای شدیدترین رنگ قرمز هستند. هرس سنگین (Coppicing) رایج است.
26 کاربرد در طراحی پرچین‌های رنگی زمستانی، توده‌کاری برای نمایش رنگ شاخه و پاییزی، احیای مناطق طبیعی و کنترل فرسایش، باغ‌های جنگلی و طبیعی.
27 فاصله کاشت ۱٫۵–۲٫۵ متر (برای پرچین متراکم: ۱ متر)
28 امکان کاشت گلدانی بله، در گلدان‌های بزرگ.
29 نیاز به مراقبت کم تا متوسط (عمدتاً مرتبط با برنامه هرس برای حفظ رنگ).
30 سازگاری اقلیمی ایران مناطق معتدل و سردسیر با تابستان‌های نه چندان خشک: تهران، کرج، همدان، تبریز، ارومیه، مشهد، اصفهان، شیراز، گرگان. برای مناطق گرم و خشک شدید مناسب نیست.
31 مقاومت باد خوب
32 مقاومت سایه خوب (تحمل سایه نسبی را دارد اما رنگ شاخه‌ها در سایه کم‌رنگ می‌شود)
33 حساسیت به غرقابی متوسط
34 ویژگی خاص ۱. رنگ شاخه زمستانی: شاخه‌های جوان یکساله و دوساله به رنگ قرمز-مرجانی درخشان هستند و در زمستان منظره‌ای خیره‌کننده ایجاد می‌کنند.
۲. رنگ پاییزی قرمز-بنفش.
۳. میوه‌های سیاه براق: خوراکی برای پرندگان اما برای انسان بی‌طعم و غیرجذاب.
۴. هرس شدیدپذیر: به خوبی به هرس سنگین پاسخ می‌دهد.
35 بهترین زمان کاشت پاییز یا اوایل بهار.
36 نکته مهم طراحی درختچه چهارفصل با اوج در زمستان. زیبایی اصلی آن در رنگ شاخه‌های برهنه زمستانی و رنگ پاییزی برگ‌هاست. برای حفظ رنگ قرمز شاخه‌ها، هرس منظم برای تولید شاخه‌های جوان ضروری است.
37 کاربرد اقلیمی پیشنهادی در ایران پرچین‌های زینتی زمستانی در پارک‌ها و باغ‌های شهری، کاشت گروهی در کنار آب‌نماها یا برکه‌ها (بازتاب زیبای رنگ‌ها در آب)، احیای حاشیه مزارع و جنگل‌های دست‌کاشت در شمال و غرب ایران، باغ‌های طبیعی و جنگلی.
ال