درختچه پر

درختچه پر با نام علمی Cotinus coggygria درختچه ای خزان‌کننده با ویژگی‌های بصری چشمگیر و غیرمعمول است. این گیاه دارای برگ‌های ساده، گرد تا تخم‌مرغی و به رنگ سبز-آبی (گل‌آبی) است که در ارقام مختلف به رنگ‌های بنفش تیره (‘Royal Purple’) یا طلایی (‘Golden Spirit’) نیز دیده می‌شوند. در پاییز برگ‌ها به رنگ‌های نارنجی، قرمز و ارغوانی درخشان تبدیل می‌شوند. گل‌های آن کوچک، زرد-سبز و کم‌اهمیت هستند، اما ارزش زینتی اصلی آن به گل‌آذین‌های پَرمانند و ابریشمی مربوط می‌شود که پس از گلدهی در اواخر بهار تا اوایل تابستان تشکیل می‌شوند. این ساختارهای کرک‌دار و صورتی-خاکستری رنگ که شبیه به ابر یا دود بر فراز گیاه شناورند، در واقع پایه‌های میوه‌های ریز هستند که به طور دسته‌ای رشد کرده‌اند.

درختچه پر به دلیل فرم باز و گسترده، رنگ‌آمیزی منحصر به فرد برگ و به ویژه نمایش خیره‌کننده “دود” آن، یک گیاه مجسمه‌وار و نقطه کانونی عالی در طراحی منظر است. از آن می‌توان به عنوان تک‌درختچه زینتی، کاشت گروهی برای ایجاد توده رنگی و یا در ترکیب با گیاهان دیگر برای تضاد بافت و رنگ استفاده کرد. رشد آن نسبتاً کند است و نیاز به نگهداری کمی دارد. برای تشویق رشد برگ‌های بزرگ و رنگ پاییزی بهتر، می‌توان آن را هرس سالانه و شدید کرد (هرس سرشاخه).

برای ایران، این گیاه در مناطق معتدل تا نیمه‌خشک کشور با بهترین عملکرد همراه است. در اقلیم نیمه‌خشک معتدل (مانند تهران، اصفهان، کرج) با آبیاری معمولی در فصل رشد، رشد خوبی دارد و رنگ پاییزی زیبایی از خود نشان می‌دهد. در اقلیم گرم و خشک (یزد، کرمان) با آبیاری کافی و سایه‌جزئی بعدازظهر قابل کشت است. در اقلیم سرد کوهستانی (آذربایجان، کردستان) نیز مقاوم است. در اقلیم مرطوب شمالی نیز در خاک با زهکش خوب رشد می‌کند. رقم بنفش آن (‘Royal Purple’) برای ایجاد کنتراست رنگی در ترکیب‌های باغی بسیار محبوب است.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Cotinus coggygria Scop.
2 نام فارسی درختچه پر
3 نام انگلیسی Smoke Tree, Smoke Bush, Venetian Sumac
4 خانواده Anacardiaceae
5 تیپ گیاهی درختچه خزان‌کننده
6 ارتفاع نهایی ۳ تا ۵ متر (گاهی تا ۷ متر)
7 قطر تاج ۳ تا ۵ متر
8 فرم تاج گرد، باز و گسترده
9 سرعت رشد کند تا متوسط
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ ارقام: سبز-آبی (گونه اصلی)، بنفش تیره (‘Royal Purple’)، زرد طلایی (‘Golden Spirit’)؛ پاییز: نارنجی، قرمز، ارغوانی
12 نوع برگ ساده، متناوب، گرد تا تخم‌مرغی
13 ریزش برگ کامل پاییزه
14 زمان گل‌دهی/تشکیل “دود” خرداد تا تیر (گل‌دهی)؛ “دود” از تیر تا مرداد نمایان می‌شود
15 رنگ “دود” (گل‌آذین) صورتی-خاکستری، نقره‌ای-خاکستری
16 عطر ندارد (برگ‌های له شده بوی خاصی دارند)
17 نوع گل‌آذین خوشه‌ای پانیکول، پس از گلدهی پایه‌های میوه رشد کرده و کرک‌دار می‌شوند
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (بافت دودی، رنگ برگ و رنگ پاییزی)
19 ارزش اقتصادی بالا (گیاه زینتی ویژه برای طراحی)
20 سیستم ریشه عمیق و گسترده
21 مقاومت به سرما بسیار زیاد (تا -۲۵ درجه سانتی‌گراد)
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد
23 تحمل خشکی زیاد (پس از استقرار کامل)
24 نیاز آبی کم تا متوسط (برای رشد بهینه آبیاری منظم مفید است)
25 نیاز نوری آفتاب کامل (برای بهترین رنگ برگ و تشکیل “دود”، آفتاب کامل ضروری است)
26 نوع خاک خاک‌های لومی با زهکش خوب و حتی خاک‌های فقیر و آهکی
27 زهکشی خاک خوب تا عالی (حساس به غرقابی)
28 تحمل شوری کم تا متوسط
29 تحمل آلودگی هوا خوب
30 مقاومت به باد خوب
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بسیار بالا؛ عملاً بدون مشکل
32 نیاز هرس دو گزینه: ۱) هرس شدید سالانه (هرس سرشاخه): در اواخر زمستان، تمام شاخه‌ها را تا نزدیکی زمین قطع کنید. این کار موجب رشد شاخه‌های قوی و برگ‌های بزرگ با رنگ شدید می‌شود، اما “دود” کم‌تری تشکیل می‌دهد. ۲) هرس حداقلی: فقط شاخه‌های مرده یا ضعیف را حذف کنید. این روش باعث تشکیل “دود” بیشتر می‌شود.
33 فاصله کاشت پیشنهادی ۲.۵ تا ۴ متر
34 کاربرد در طراحی تک‌نمای مجسمه‌وار، نقطه کانونی، کاشت گروهی برای ایجاد توده رنگی، پس‌زمینه برای گیاهان گلدار
35 مناسب فضای شهری بله (مقاوم و کم‌توقع)
36 نکات اجرایی برای حفظ رنگ بنفش یا طلایی ارقام، کاشت در آفتاب کامل ضروری است. در سایه، رنگ برگ‌ها به سبز متمایل می‌شود. رقم بنفش ممکن است در تابستان‌های بسیار گرم کمی رنگ خود را از دست بدهد.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم نیمه‌خشک معتدل: تهران، اصفهان، شیراز، کرج (انتخاب بسیار خوب). اقلیم گرم و خشک: یزد، کرمان (با آبیاری تکمیلی و سایه‌جزئی). اقلیم سرد کوهستانی: آذربایجان، کردستان، همدان. اقلیم مرطوب خزری: شمال (در مکان‌های آفتابگیر).
پر