شیرخشت
Cotoneaster frigidus که در ایران با نامهای شیرخشت و کوژبَر شناخته میشود، یک درختچه بزرگ یا درخت کوچک نیمههمیشهسبز تا خزانکننده با ارزش زینتی چندفصله است. برگهای آن تخممرغی تا نیزهای شکل، به رنگ سبز تیره و براق در سطح رو و کرکدار در سطح زیرین هستند که در پاییز ممکن است به رنگ زرد یا قرمز-نارنجی تبدیل شوند. در اواخر بهار، خوشههای مسطح و بزرگ از گلهای سفید کوچک و کمرنگ که شبیه گلهای خانواده رز هستند، سرتاسر شاخهها را میپوشانند. این گلها برای زنبورها جذاب هستند. ارزش اصلی گیاه در پاییز و زمستان است، زمانی که انبوهی از میوههای خوشهای کوچک، کروی و به رنگ قرمز روشن و براق بر روی آن ظاهر میشوند و تا مدتها باقی میمانند، مگر آنکه پرندگان آنها را بخورند.
این گونه به دلیل عادت رشد قوی، تاج گسترده و نمایش باشکوه میوههای قرمز، به عنوان یک تکدرختچه یا درختی کوچک با تاج سایهانداز در باغهای بزرگ و پارکها استفاده میشود. همچنین میتوان از آن به عنوان پرچین بلند و غیررسمی یا به صورت تربیتشده بر روی یک پایه (درختچه استاندارد) استفاده کرد. مقاومت خوب آن به سرما، باد و انواع خاک، آن را به گیاهی کمتوقع تبدیل کرده است. رشد آن نسبتاً سریع است. توجه: میوهها برای انسان سمی هستند.
برای ایران، این گیاه در مناطق معتدل تا سردسیر کشور بهترین عملکرد را دارد. در اقلیم سرد کوهستانی (مانند آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی، ارتفاعات البرز و زاگرس) به خوبی رشد میکند و میوهدهی درخشانی خواهد داشت. در اقلیم نیمهخشک معتدل (تهران، کرج، قزوین) نیز با آبیاری معمولی سازگار است و سرمای زمستانی این مناطق برای رنگآمیزی بهتر میوهها مفید است. در اقلیم گرم و خشک (یزد، کرمان) ممکن است استرس گرمایی داشته باشد و نیاز به آبیاری بیشتر و سایهجزئی دارد. این درختچه برای پارکهای جنگلی، باغهای وسیع، حاشیه زمینهای گلف و به عنوان گیاهی جاذب پرندگان پیشنهاد میشود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Cotoneaster frigidus Wall. ex Lindl. |
| 2 | نام فارسی | شیرخشت، کوژبَر |
| 3 | نام انگلیسی | Himalayan Tree Cotoneaster, Wintergreen Cotoneaster |
| 4 | خانواده | Rosaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه بزرگ یا درخت کوچک، نیمههمیشهسبز تا خزانکننده |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۴ تا ۱۰ متر (معمولاً ۵-۶ متر) |
| 7 | قطر تاج | ۴ تا ۸ متر |
| 8 | فرم تاج | گسترده، قوسی، با شاخههای آویزان |
| 9 | سرعت رشد | متوسط تا سریع |
| 10 | طول عمر | طولانی |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره براق در سطح رو، خاکستری-کرکدار در زیر؛ پاییزی: زرد تا قرمز-نارنجی |
| 12 | نوع برگ | ساده، متناوب، تخممرغی تا نیزهای |
| 13 | ریزش برگ | نیمههمیشهسبز تا خزان (بسته به شدت سرمای زمستان) |
| 14 | زمان گلدهی | اردیبهشت تا خرداد |
| 15 | رنگ گل | سفید |
| 16 | عطر گل | کمبو یا بیبو |
| 17 | نوع گل | خوشهای کوریوم (مسطح) بزرگ |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بهخاطر نمایش گل، میوه و فرم تاج) |
| 19 | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی بزرگ منظر) |
| 20 | سیستم ریشه | عمیق و گسترده |
| 21 | مقاومت به سرما | بسیار زیاد (تا -۲۰ درجه سانتیگراد و پایینتر) |
| 22 | مقاومت به گرما | متوسط (گرمای شدید تابستان را دوست ندارد) |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط (پس از استقرار، خشکی موقت را تحمل میکند) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط (آبیاری منظم در فصل رشد برای سلامت گیاه مطلوب است) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (برای بهترین گلدهی و میوهدهی، آفتاب کامل بهتر است) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی با زهکش خوب؛ در خاکهای آهکی و فقیر نیز رشد میکند |
| 27 | زهکشی خاک | خوب (حساس به غرقابی) |
| 28 | تحمل شوری | کم |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | خوب |
| 30 | مقاومت به باد | زیاد |
| 31 | آفات و بیماریها | نسبتاً مقاوم؛ گاهی شته، کنه، آتشک باکتریایی (در شرایط مرطوب) |
| 32 | نیاز هرس | کم تا متوسط (هرس برای فرمدهی و حذف شاخههای مزاحم در اواخر زمستان انجام میشود. از هرس سنگین پرهیز شود.) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | ۳ تا ۵ متر (با توجه به گسترش نهایی تاج) |
| 34 | کاربرد در طراحی | تکدرختچه سایهانداز، درخت کوچک پارکی، پرچین بلند غیررسمی، کشت گروهی در فضای سبز گسترده، جاذب پرندگان |
| 35 | مناسب فضای شهری | بله (اما به فضای کافی برای گسترش نیاز دارد) |
| 36 | نکات اجرایی | هشدار: میوهها برای انسان سمی هستند و نباید خورده شوند. برای تشویق میوهدهی بهتر، از کوددهی نیتروژنه زیاد پرهیز کنید. میوهها غذای ارزشمندی برای پرندگان در زمستان هستند. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم سرد کوهستانی: آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی، ارتفاعات البرز و زاگرس (انتخاب ایدهآل). اقلیم معتدل سرد: همدان، اراک، قزوین. اقلیم نیمهخشک معتدل: تهران، کرج (با آبیاری معمولی). نکته: برای اقلیمهای گرم، خشک و نیمهخشک شدید (جنوب، مرکز گرم) بهترین انتخاب نیست و ممکن است نیاز به مراقبت ویژه داشته باشد. |
