سنجد زینتی
سنجد زینتی Elaeagnus pungens درختچه ای همیشهسبز بزرگ و فوقالعاده مقاوم است. برگهای آن تخممرغی تا نیزهای شکل، چرمی و به رنگ سبز تیره براق در سطح رو هستند که با لکهها و نقاط نقرهای یا طلایی پوشیده شدهاند و در سطح زیرین کاملاً نقرهای-قهوهای هستند. این تضاد رنگی در ارقام مختلف مانند ‘Maculata’ (لکه طلایی بزرگ در مرکز برگ) بسیار چشمگیر است. در پاییز، گلهای کوچک، سفید-نقرهای و بسیار معطر (با عطری شیرین و قوی شبیه یاس) به صورت خوشهای در بغل برگها ظاهر میشوند. میوههای آن ستهای، به رنگ قرمز مایل به قهوهای و خوراکی هستند، اما طعمی آردی دارند.
این گونه به دلیل مقاومت افسانهای در برابر شرایط بسیار سخت محیطی شامل خشکی شدید، بادهای شور، آلودگی هوای شهری، خاکهای فقیر، شوری و هر نوع سایه، یک کارخانه زنده در طراحی منظر پایدار محسوب میشود. همچنین مانند بسیاری از اعضای خانواده خود، توانایی تثبیت نیتروژن هوا را دارد و خاک را غنی میکند. فرم رشد آن متراکم، گسترده و تا حدی نامنظم است و به دلیل شاخههای خاردار، میتواند به عنوان پرچین دفاعی غیرقابل نفوذ نیز استفاده شود. تحمل هرس سنگین را دارد.
برای ایران، این گیاه یک انتخاب فوقالعاده و کمخطر برای تقریباً تمامی مناطق کشور، به ویژه مناطق خشک، ساحلی، صنعتی و خاکهای فقیر است. در استانهای مرکزی و شرقی با اقلیم گرم و خشک (یزد، کرمان، سمنان) به عنوان یک گیاه پایدار و کمآب پیشنهاد میشود. در شهرهای بزرگ آلوده (تهران، اصفهان، مشهد) به دلیل مقاومت به آلودگی، رشد خوبی دارد. در سواحل شمالی و جنوبی به دلیل تحمل شوری و باد، گزینهای ایدهآل است. حتی در سایه عمیق درختان یا شمال ساختمانها که کمتر گیاهی رشد میکند، میتواند زنده بماند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Elaeagnus pungens Thunb. |
| 2 | نام فارسی | سنجد زینتی |
| 3 | نام انگلیسی | Thorny Elaeagnus, Silverthorn, Spotted Elaeagnus |
| 4 | خانواده | Elaeagnaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه همیشهسبز بزرگ |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۳ تا ۶ متر |
| 7 | قطر تاج | ۳ تا ۶ متر |
| 8 | فرم تاج | متراکم، گسترده، نامنظم و پرپشت |
| 9 | سرعت رشد | سریع |
| 10 | طول عمر | طولانی |
| 11 | رنگ برگ | سطح رو: سبز تیره با لکههای نقرهای یا طلایی؛ سطح زیرین: نقرهای-قهوهای متراکم |
| 12 | نوع برگ | ساده، متناوب، تخممرغی تا نیزهای، چرمی، گاه حاشیه موجدار |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز) |
| 14 | زمان گلدهی | مهر تا آذر (گلدهی پاییزه) |
| 15 | رنگ گل | سفید-نقرهای، کوچک |
| 16 | عطر گل | بسیار معطر و شیرین (شباهت به یاس) |
| 17 | نوع گل | منفرد یا در خوشههای کوچک در بغل برگها |
| 18 | ارزش زینتی | زیاد (برگهای رنگارنگ، عطر پاییزی، میوه) |
| 19 | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه زینتی و اکولوژیک بسیار مقاوم) |
| 20 | سیستم ریشه | عمیق و گسترده، با گرههای تثبیتکننده نیتروژن |
| 21 | مقاومت به سرما | زیاد (تا -۱۵ درجه سانتیگراد) |
| 22 | مقاومت به گرما | بسیار زیاد |
| 23 | تحمل خشکی | بسیار زیاد (پس از استقرار) |
| 24 | نیاز آبی | کم (نمونه ایدهآل خشکمنظر) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل، نیمهسایه تا سایه کامل (یکی از معدود درختچههای همیشهسبز با تحمل سایه عمیق) |
| 26 | نوع خاک | هر نوع خاک، حتی فقیر، خشک، شنی، رسی، شور و قلیایی |
| 27 | زهکشی خاک | سازگار با زهکش ضعیف تا خوب (تحمل شرایط مرطوب را نیز دارد) |
| 28 | تحمل شوری | بسیار زیاد |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | بسیار زیاد |
| 30 | مقاومت به باد | بسیار زیاد (بادشکن عالی، حتی در سواحل) |
| 31 | آفات و بیماریها | مقاومت بسیار بالا؛ عملاً بدون مشکل |
| 32 | نیاز هرس | متوسط تا زیاد (تحمل هرس سنگین را دارد. برای کنترل اندازه و ایجاد پرچینهای متراکم، میتوان آن را به شدت هرس کرد. بهترین زمان هرس، پس از گلدهی در اواخر زمستان است.) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | برای پرچین: ۱ تا ۱.۵ متر؛ به عنوان تکدرختچه: ۲.۵ تا ۴ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | پرچینهای دفاعی و بادشکن، پوشش برای مناطق مشکلدار (سایه، خاک فقیر، باد)، کنترل فرسایش، گیاه پوششی سریع، تکنمای مقاوم |
| 35 | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب (ایدهآل برای فضای سبز شهری پایدار) |
| 36 | نکات اجرایی | برای تشویق رشد متراکم، میتوان آن را هرس کرد. رقم ‘Maculata’ با لکه طلایی برای ایجاد نقطه کانونی استفاده میشود. در سایه شدید، لکههای رنگی ممکن است محو شوند. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | سراسر ایران. اقلیم گرم و خشک: مرکز و شرق (انتخاب درجه یک). اقلیم نیمهخشک معتدل: تهران، اصفهان، شیراز (بسیار رایج و موفق). اقلیم مرطوب خزری: شمال ایران. اقلیم سردسیر: آذربایجان، کردستان. سواحل شور: شمال و جنوب. نکته: در هیچ منطقهای از ایران محدودیت کشت ندارد و یک گزینه مطمئن و کمخطر است. |
