سنجد زینتی

سنجد زینتی Elaeagnus pungens درختچه ای همیشه‌سبز بزرگ و فوق‌العاده مقاوم است. برگ‌های آن تخم‌مرغی تا نیزه‌ای شکل، چرمی و به رنگ سبز تیره براق در سطح رو هستند که با لکه‌ها و نقاط نقره‌ای یا طلایی پوشیده شده‌اند و در سطح زیرین کاملاً نقره‌ای-قهوه‌ای هستند. این تضاد رنگی در ارقام مختلف مانند ‘Maculata’ (لکه طلایی بزرگ در مرکز برگ) بسیار چشمگیر است. در پاییز، گل‌های کوچک، سفید-نقره‌ای و بسیار معطر (با عطری شیرین و قوی شبیه یاس) به صورت خوشه‌ای در بغل برگ‌ها ظاهر می‌شوند. میوه‌های آن سته‌ای، به رنگ قرمز مایل به قهوه‌ای و خوراکی هستند، اما طعمی آردی دارند.

این گونه به دلیل مقاومت افسانه‌ای در برابر شرایط بسیار سخت محیطی شامل خشکی شدید، بادهای شور، آلودگی هوای شهری، خاک‌های فقیر، شوری و هر نوع سایه، یک کارخانه زنده در طراحی منظر پایدار محسوب می‌شود. همچنین مانند بسیاری از اعضای خانواده خود، توانایی تثبیت نیتروژن هوا را دارد و خاک را غنی می‌کند. فرم رشد آن متراکم، گسترده و تا حدی نامنظم است و به دلیل شاخه‌های خاردار، می‌تواند به عنوان پرچین دفاعی غیرقابل نفوذ نیز استفاده شود. تحمل هرس سنگین را دارد.

برای ایران، این گیاه یک انتخاب فوق‌العاده و کم‌خطر برای تقریباً تمامی مناطق کشور، به ویژه مناطق خشک، ساحلی، صنعتی و خاک‌های فقیر است. در استان‌های مرکزی و شرقی با اقلیم گرم و خشک (یزد، کرمان، سمنان) به عنوان یک گیاه پایدار و کم‌آب پیشنهاد می‌شود. در شهرهای بزرگ آلوده (تهران، اصفهان، مشهد) به دلیل مقاومت به آلودگی، رشد خوبی دارد. در سواحل شمالی و جنوبی به دلیل تحمل شوری و باد، گزینه‌ای ایده‌آل است. حتی در سایه عمیق درختان یا شمال ساختمان‌ها که کمتر گیاهی رشد می‌کند، می‌تواند زنده بماند.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Elaeagnus pungens Thunb.
2 نام فارسی سنجد زینتی
3 نام انگلیسی Thorny Elaeagnus, Silverthorn, Spotted Elaeagnus
4 خانواده Elaeagnaceae
5 تیپ گیاهی درختچه همیشه‌سبز بزرگ
6 ارتفاع نهایی ۳ تا ۶ متر
7 قطر تاج ۳ تا ۶ متر
8 فرم تاج متراکم، گسترده، نامنظم و پرپشت
9 سرعت رشد سریع
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ سطح رو: سبز تیره با لکه‌های نقره‌ای یا طلایی؛ سطح زیرین: نقره‌ای-قهوه‌ای متراکم
12 نوع برگ ساده، متناوب، تخم‌مرغی تا نیزه‌ای، چرمی، گاه حاشیه موج‌دار
13 ریزش برگ ندارد (همیشه‌سبز)
14 زمان گل‌دهی مهر تا آذر (گلدهی پاییزه)
15 رنگ گل سفید-نقره‌ای، کوچک
16 عطر گل بسیار معطر و شیرین (شباهت به یاس)
17 نوع گل منفرد یا در خوشه‌های کوچک در بغل برگ‌ها
18 ارزش زینتی زیاد (برگ‌های رنگارنگ، عطر پاییزی، میوه)
19 ارزش اقتصادی بالا (گیاه زینتی و اکولوژیک بسیار مقاوم)
20 سیستم ریشه عمیق و گسترده، با گره‌های تثبیت‌کننده نیتروژن
21 مقاومت به سرما زیاد (تا -۱۵ درجه سانتی‌گراد)
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد
23 تحمل خشکی بسیار زیاد (پس از استقرار)
24 نیاز آبی کم (نمونه ایده‌آل خشک‌منظر)
25 نیاز نوری آفتاب کامل، نیمه‌سایه تا سایه کامل (یکی از معدود درختچه‌های همیشه‌سبز با تحمل سایه عمیق)
26 نوع خاک هر نوع خاک، حتی فقیر، خشک، شنی، رسی، شور و قلیایی
27 زهکشی خاک سازگار با زهکش ضعیف تا خوب (تحمل شرایط مرطوب را نیز دارد)
28 تحمل شوری بسیار زیاد
29 تحمل آلودگی هوا بسیار زیاد
30 مقاومت به باد بسیار زیاد (بادشکن عالی، حتی در سواحل)
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بسیار بالا؛ عملاً بدون مشکل
32 نیاز هرس متوسط تا زیاد (تحمل هرس سنگین را دارد. برای کنترل اندازه و ایجاد پرچین‌های متراکم، می‌توان آن را به شدت هرس کرد. بهترین زمان هرس، پس از گلدهی در اواخر زمستان است.)
33 فاصله کاشت پیشنهادی برای پرچین: ۱ تا ۱.۵ متر؛ به عنوان تک‌درختچه: ۲.۵ تا ۴ متر
34 کاربرد در طراحی پرچین‌های دفاعی و بادشکن، پوشش برای مناطق مشکل‌دار (سایه، خاک فقیر، باد)، کنترل فرسایش، گیاه پوششی سریع، تک‌نمای مقاوم
35 مناسب فضای شهری بسیار مناسب (ایده‌آل برای فضای سبز شهری پایدار)
36 نکات اجرایی برای تشویق رشد متراکم، می‌توان آن را هرس کرد. رقم ‘Maculata’ با لکه طلایی برای ایجاد نقطه کانونی استفاده می‌شود. در سایه شدید، لکه‌های رنگی ممکن است محو شوند.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران سراسر ایران. اقلیم گرم و خشک: مرکز و شرق (انتخاب درجه یک). اقلیم نیمه‌خشک معتدل: تهران، اصفهان، شیراز (بسیار رایج و موفق). اقلیم مرطوب خزری: شمال ایران. اقلیم سردسیر: آذربایجان، کردستان. سواحل شور: شمال و جنوب. نکته: در هیچ منطقه‌ای از ایران محدودیت کشت ندارد و یک گزینه مطمئن و کم‌خطر است.
سنجد زینتی