شمشاد ژاپنی
شمشاد ژاپنی بانام علمی Euonymus japonicus درختچه ای همیشهسبز با شاخ و برگ متراکم و براق است که به دلیل مقاومت استثنایی در برابر شرایط ساحلی و آلودگی شهری، کاربرد گستردهای دارد. برگهای آن کوچک، تخممرغی تا بیضی شکل، چرمی و به رنگ سبز تیره براق هستند که در ارقام مختلف به صورت ابلق با حاشیه سفید، کرم یا زرد (‘Aureomarginatus’, ‘Microphyllus’) نیز یافت میشوند. گلهای آن سبز-سفید و کوچک هستند و در بهار ظاهر میشوند، اما از نظر زینتی کماهمیتاند. در صورت گردهافشانی، میوههای صورتی-نارنجی با دانههای نارنجی تولید میکند که برای انسان سمی هستند.
این گونه به دلیل قابلیت تحمل هرس سنگین، یکی از بهترین گزینهها برای ایجاد پرچینهای متراکم و فرمیافته، توپهای زینتی (تویاری) و اشکال هندسی در طراحی منظر رسمی و شهری است. مقاومت بسیار بالای آن به بادهای شور، پاشیدهشدن آب دریا، خشکی نسبی و انواع خاک، آن را به انتخابی ایدهآل برای فضای سبز ساحلی، حاشیه بزرگراهها و میادین شهری تبدیل کرده است. رشد آن کند تا متوسط است و به نگهداری نسبتاً کمی نیاز دارد، به جز هرس منظم برای حفظ فرم.
برای ایران، این گیاه در مناطق معتدل تا گرمسیر ساحلی و همچنین در شهرهای بزرگ با آلودگی هوای بالا، سازگاری عالی دارد. در اقلیم مرطوب و معتدل سواحل شمالی ایران (گیلان، مازندران) به عنوان یک گیاه پرچینی و زینتی مقاوم و همیشهسبز بسیار محبوب و موفق است. در اقلیم نیمهخشک معتدل (تهران، اصفهان، شیراز) نیز با آبیاری معمولی به خوبی رشد میکند. در اقلیم گرم و خشک (یزد، کرمان) با آبیاری کافی و سایهجزئی قابل کشت است. ارقام ابلق آن برای ایجاد تنوع رنگی در طراحی استفاده میشوند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Euonymus japonicus Thunb. |
| 2 | نام فارسی | شمشاد ژاپنی |
| 3 | نام انگلیسی | Japanese Spindle, Evergreen Spindle |
| 4 | خانواده | Celastraceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه همیشهسبز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۱ تا ۴ متر (معمولاً به عنوان پرچین تا ۲ متر نگهداری میشود) |
| 7 | قطر تاج | ۰.۵ تا ۲ متر |
| 8 | فرم تاج | متراکم، عمودی، گرد تا ستونی |
| 9 | سرعت رشد | کند تا متوسط |
| 10 | طول عمر | طولانی |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره براق (ارقام ابلق: سبز با حاشیه سفید، کرم یا زرد) |
| 12 | نوع برگ | ساده، متقابل، تخممرغی تا بیضی، چرمی، دندانهریز |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز) |
| 14 | زمان گلدهی | اردیبهشت تا خرداد |
| 15 | رنگ گل | سبز-سفید، کوچک و غیرقابل توجه |
| 16 | عطر | ندارد |
| 17 | نوع گل | خوشهای کوچک |
| 18 | ارزش زینتی | زیاد (بهخاطر شاخ و برگ متراکم، براق و همیشهسبز) |
| 19 | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه پرچینی و زینتی مقاوم و پرکاربرد) |
| 20 | سیستم ریشه | فیبری متراکم |
| 21 | مقاومت به سرما | متوسط (تا حدود -۱۰ تا -۱۵ درجه سانتیگراد؛ ارقام ابلق کمی حساسترند) |
| 22 | مقاومت به گرما | بسیار زیاد |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط (پس از استقرار کامل) |
| 24 | نیاز آبی | کم تا متوسط (به خشکی مقاوم است ولی برای شادابی به آبیاری منظم نیاز دارد) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (ارقام ابلق در آفتاب کامل رنگ بهتری دارند) |
| 26 | نوع خاک | هر نوع خاک با زهکش خوب؛ تحمل خاکهای فقیر، شنی و شور را دارد |
| 27 | زهکشی خاک | خوب تا عالی |
| 28 | تحمل شوری | بسیار زیاد (مقاومت عالی به شوری خاک و آبپاشی دریا) |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | بسیار زیاد |
| 30 | مقاومت به باد | بسیار زیاد (بادشکن عالی، به ویژه در برابر بادهای شور ساحلی) |
| 31 | آفات و بیماریها | شپشک سپردار (مهمترین آفت)، شته، لکهبرگی قارچی، سفیدک پودری |
| 32 | نیاز هرس | زیاد (به هرس بسیار خوب پاسخ میدهد و برای ایجاد و حفظ اشکال متراکم و فرمیافته ضروری است. بهترین زمان هرس، اواخر زمستان یا پس از رشد بهاره است.) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | برای پرچین: ۴۰ تا ۶۰ سانتیمتر |
| 34 | کاربرد در طراحی | پرچینهای رسمی و بلند، توپ زینتی (تویاری)، دیوار سبز، کاشت ساحلی، حاشیه بزرگراهها، گیاه گلدانی |
| 35 | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب (ستون فقرات فضای سبز شهری در بسیاری از شهرهای ساحلی و صنعتی) |
| 36 | نکات اجرایی | برای پیشگیری از شیوع شپشک سپردار، تهویه مناسب را فراهم کرده و در صورت نیاز با روغنهای باغبانی سمپاشی کنید. ارقام ابلق در سایه رنگ خود را از دست میدهند. هشدار: تمام بخشهای گیاه، به ویژه میوهها، سمی هستند. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم مرطوب خزری: سواحل شمالی ایران (انتخاب درجه یک و بسیار رایج). اقلیم نیمهخشک معتدل: تهران، اصفهان، شیراز، کرج (انتخاب خوب و مقاوم). اقلیم گرم و خشک ساحلی جنوب: هرمزگان، بوشهر (ایدهآل برای شرایط شور). اقلیم سردسیر: در مناطق با زمستانهای بسیار سرد (آذربایجان) ممکن است نیاز به مکان محفوظ داشته باشد. |
