فیکوس بنجامین
فیکوس بنجامین بانام علمی Ficus benjamina درختی همیشهسبز با فرمی مجسمهوار و برگهای کوچک، بیضی شکل، براق و به رنگ سبز تیره است که در ارقام مختلف به صورت ابلق (سبز و کرم) نیز یافت میشود. شاخههای باریک و انعطافپذیر آن حالت آویزان و مجنونی دارند که نام رایج “گریهانجیر” را برای آن به ارمغان آورده است. در فضای باز و در مناطق گرمسیر، ممکن است گلها و میوههای انجیر کوچکی تولید کند که غیرقابل خوردن هستند. این گیاه در محیط طبیعی خود (جنوب و جنوب شرق آسیا) به درختی بزرگ تبدیل میشود، اما در کشت به عنوان گیاه زینتی، اندازه آن قابل کنترل است.
فیکوس بنجامین به دلیل تحمل بالای آن در برابر هرس شدید و فرمپذیری، یکی از محبوبترین گیاهان برای استفاده به عنوان درختچه پرچینی، توپ زینتی (تویاری)، بنسای و به ویژه به عنوان درخت استاندارد (بر روی پایه) در طراحی منظر مناطق گرمسیر است. همچنین به عنوان گیاه آپارتمانی در سراسر جهان شناخته شده است. مقاومت آن به گرما، رطوبت و خاکهای مختلف (با زهکش خوب) قابل توجه است. با این حال، نسبت به جابهجایی و تغییرات ناگهانی محیط (به ویژه نور و دما) حساس است و ممکن است با ریزش برگ واکنش نشان دهد.
برای ایران، این گیاه به طور عمده در مناطق گرمسیر جنوب و جنوب شرق کشور به عنوان یک گیاه بیرونی و دائمی قابل کشت است. در استانهایی مانند هرمزگان، بوشهر، خوزستان و سیستان و بلوچستان در فضای باز به خوبی رشد میکند و به درختی بزرگ تبدیل میشود. در اقلیم نیمهخشک معتدل (مانند تهران، اصفهان) فقط به عنوان گیاه گلدانی و آپارتمانی توصیه میشود، زیرا به سرما بسیار حساس است و در دمای نزدیک به صفر درجه آسیب میبیند. در این مناطق، در تابستان میتوان آن را به خارج منتقل کرد اما باید از آفتاب مستقیم شدید محافظت شود. در مناطق شمالی مرطوب نیز فقط در فصل گرم و در مکانهای محفوظ قابل نگهداری بیرونی است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Ficus benjamina L. |
| 2 | نام فارسی | فیکوس بنجامین، گریهانجیر |
| 3 | نام انگلیسی | Weeping Fig, Benjamin Fig, Ficus Tree |
| 4 | خانواده | Moraceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درخت همیشهسبز (در فضای باز) |
| 6 | ارتفاع نهایی | در طبیعت تا ۳۰ متر؛ در کشت زینتی به عنوان درختچه/درخت کوچک ۳-۱۰ متر |
| 7 | قطر تاج | ۳ تا ۶ متر (در کشت) |
| 8 | فرم تاج | گریهوار، گرد، با شاخههای نازک و آویزان |
| 9 | سرعت رشد | متوسط تا سریع (در شرایط ایدهآل) |
| 10 | طول عمر | بسیار طولانی |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره براق (ارقام ابلق: سبز با حاشیه کرمی-سفید) |
| 12 | نوع برگ | ساده، متناوب، بیضی-نیزهای با نوک باریک |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز)، اما در برابر استرس (جابهجایی، کمنوری، خشکی) برگ میریزد |
| 14 | زمان گل/میوه | نامشخص و غیرقابل توجه در کشت زینتی |
| 15 | رنگ گل/میوه | – |
| 16 | عطر | ندارد |
| 17 | نوع گل/میوه | سیکونیوم (میوه انجیر) کوچک و غیرخوراکی |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بهخاطر فرم، شاخ و برگ متراکم و براق) |
| 19 | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه آپارتمانی و فضای سبز گرمسیر بسیار پرطرفدار) |
| 20 | سیستم ریشه | قدرتمند، گسترده و احتمالی تهاجمی (میتواند به سازهها آسیب بزند) |
| 21 | مقاومت به سرما | کم (حداقل دمای تحمل: ۱۰-۱۵ درجه سانتیگراد؛ آسیب در دمای نزدیک صفر) |
| 22 | مقاومت به گرما | بسیار زیاد (در سایهجزئی در گرمای شدید) |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط (در فضای باز پس از استقرار؛ در گلدان به رطوبت منظم نیاز دارد) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط (آبیاری منظم و عمیق، اجازه خشک شدن سطح خاک بین دو آبیاری) |
| 25 | نیاز نوری | نور روشن غیرمستقیم تا آفتاب فیلتر شده (به عنوان گیاه بیرونی: آفتاب کامل تا نیمهسایه؛ به عنوان گیاه آپارتمانی: از آفتاب مستقیم شدید دور باشد) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی غنی با زهکش عالی |
| 27 | زهکشی خاک | عالی (حساس شدید به پوسیدگی ریشه در صورت ماندابی) |
| 28 | تحمل شوری | متوسط |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | خوب (به عنوان گیاه آپارتمانی تصفیهکننده هوا شناخته میشود) |
| 30 | مقاومت به باد | متوسط (بادهای شدید میتوانند به شاخههای نازک آسیب بزنند) |
| 31 | آفات و بیماریها | شپشک آردآلود، کنه تارعنکبوتی (در محیط خشک داخل)، تریپس، لکهبرگی قارچی |
| 32 | نیاز هرس | زیاد (به هرس فرمدهی و کنترل اندازه بسیار خوب پاسخ میدهد. برای ایجاد اشکال متراکم و پرچینهای فرمیافته ایدهآل است.) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | به عنوان درخت تکنمای بیرونی: ۴ تا ۶ متر؛ برای پرچین: ۱ تا ۱.۵ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | درخت سایهانداز گرمسیری، پرچینهای فرمدار و بلند، توپ زینتی (تویاری)، درخت استاندارد (روی پایه)، گیاه آپارتمانی، بنسای |
| 35 | مناسب فضای شهری | بله (فقط در شهرهای گرمسیر جنوبی به عنوان گیاه بیرونی؛ در سایر شهرها فقط در فضاهای داخلی یا محوطههای روباز محدود و محافظتشده) |
| 36 | نکات اجرایی | هشدار: شیره گیاه میتواند برای برخی افراد و حیوانات حساسیتزا باشد. در فضای باز، سیستم ریشه میتواند تهاجمی باشد و باید از فونداسیون ساختمان دور کاشته شود. از جابهجایی مکرر و تغییرات ناگهانی دما/نور خودداری کنید. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم گرم و مرطوب ساحلی جنوب: هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان (گیاهی دائمی و ایدهآل برای فضای باز). اقلیم گرم و خشک داخلی جنوب: خوزستان (با آبیاری و سایهجزئی). نکته: برای اقلیم معتدل، نیمهخشک و سرد سراسر کشور (تهران، اصفهان، شمال، آذربایجان و…) فقط به عنوان گیاه آپارتمانی یا گلدانی فضای داخلی قابل نگهداری است. انتقال به خارج در تابستان با احتیاط ممکن است. |
