مورد
مورد با نام علمی Myrtus communis درختچه ای همیشهسبز با پیشینهای غنی در اساطیر، طب سنتی و فرهنگهای مدیترانهای است. این گیاه دارای برگهای کوچک، نیزهای، چرمی و براق به رنگ سبز تیره است که در مقابل نور به زیبایی میدرخشند و هنگام فشردن، عطری قوی و مطبوع از خود منتشر میکنند. در اواخر بهار تا اواسط تابستان، انبوهی از گلهای سفید و پرچمهای طلایی متعدد و معطر، به صورت منفرد در بغل برگها ظاهر میشوند. این گلها به میوههای تخممرغی شکل و به رنگ آبی-مشکی متمایل به ارغوانی تبدیل میشوند که خوراکی بوده و در برخی مناطق برای تهیه مربا و نوشیدنی استفاده میشوند.
مورد به دلیل قابلیت هرسپذیری عالی و رشد متراکم، یکی از کلاسیکترین گیاهان برای ایجاد پرچینهای فرمیافته، توپهای زینتی (تویاری) و اشکال پیچیده در باغهای رسمی است. عطر دلپذیر برگها و گلهای آن، تجربه حسی منحصر به فردی در باغ ایجاد میکند. مقاومت خوب آن به خشکی و خاکهای فقیر (پس از استقرار) و همچنین تحمل نسبی به شوری و باد، آن را به گزینهای قابل اطمینان برای باغهای کمآب (خشکمنظر)، فضای سبز ساحلی و کاشت در زمینهای شیبدار تبدیل کرده است.
برای ایران، مورد یک گیاه بومی و کاملاً سازگار با بسیاری از مناطق کشور محسوب میشود. این گیاه به طور طبیعی در جنگلهای هیرکانی شمال و نیز در مناطق کوهستانی زاگرس میروید که نشان از سازگاری گسترده اقلیمی آن دارد. در مناطق شمالی ایران، به عنوان یک گیاه بومی کمنیاز و مقاوم پیشنهاد عالی است. در اقلیم نیمهخشک فلات مرکزی (مانند تهران، اصفهان، قم) با آبیاری منظم در سالهای اول استقرار، به خوبی رشد میکند و پس از آن به خشکی مقاوم میشود. همچنین برای اقلیمهای گرمسیری جنوب کشور (مانند سیستان و بلوچستان، هرمزگان) نیز با انتخاب ارقام مقاوم و آبیاری تکمیلی، گزینه مناسبی است. این گیاه نماد صلح و عشق در فرهنگ ایرانی است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Myrtus communis L. |
| 2 | نام فارسی | مورد، مورت، مرد |
| 3 | نام انگلیسی | Common Myrtle, True Myrtle |
| 4 | خانواده | Myrtaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه همیشهسبز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۱.۵ تا ۵ متر (معمولاً به عنوان درختچه تا ۳ متر نگهداری میشود) |
| 7 | قطر تاج | ۱.۵ تا ۴ متر |
| 8 | فرم تاج | متراکم، بوتهای، گرد |
| 9 | سرعت رشد | کند تا متوسط |
| 10 | طول عمر | بسیار طولانی (صدها سال) |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره براق در سطح رو، سبز کمرنگ در سطح زیرین |
| 12 | نوع برگ | ساده، متقابل، نیزهای تا بیضی، چرمی، کامل |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز) |
| 14 | زمان گلدهی | اردیبهشت تا مرداد |
| 15 | رنگ گل | سفید خالص |
| 16 | عطر گل و برگ | بسیار معطر (عصاره برگها و گلها در عطرسازی و طب سنتی استفاده میشود) |
| 17 | نوع گل | منفرد، با پنج گلبرگ و پرچمهای طلایی بسیار زیاد |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بهخاطر شاخ و برگ متراکم، گلهای معطر و قابلیت فرمدهی) |
| 19 | ارزش اقتصادی | متوسط به بالا (گیاه زینتی، عطری، دارویی و خوراکی) |
| 20 | سیستم ریشه | عمیق و گسترده |
| 21 | مقاومت به سرما | متوسط (تا حدود -۱۰ تا -۱۲ درجه سانتیگراد؛ در سرمای شدیدتر ممکن است آسیب ببیند) |
| 22 | مقاومت به گرما | زیاد |
| 23 | تحمل خشکی | زیاد (پس از استقاری کامل) |
| 24 | نیاز آبی | کم تا متوسط (پس از استقرار، به آبیاری عمیق اما با فاصله نیاز دارد) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (برای گلدهی و تراکم مطلوب، آفتاب کامل بهتر است) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی با زهکش خوب؛ در خاکهای فقیر، شنی و سنگریزهای نیز رشد میکند |
| 27 | زهکشی خاک | خوب تا عالی (حساس به غرقابی) |
| 28 | تحمل شوری | متوسط تا زیاد |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | خوب |
| 30 | مقاومت به باد | زیاد (بادشکن خوبی است) |
| 31 | آفات و بیماریها | مقاومت بالا؛ گاهی شته یا شپشک سپردار در شرایط نامساعد |
| 32 | نیاز هرس | زیاد (به هرس پاسخ بسیار خوبی میدهد و برای ایجاد اشکال فرمیافته ایدهآل است) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | برای پرچین: ۵۰ تا ۸۰ سانتیمتر؛ به عنوان تکدرختچه: ۱.۵ تا ۲.۵ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | پرچینهای کلاسیک و فرمدار، توپ زینتی، تکنمای معطر، باغهای دارویی و معطر، خشکمنظر، ساحلکاری |
| 35 | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب (مقاوم، کمنیاز و معطر) |
| 36 | نکات اجرایی | برای تحریک رشد متراکم، پس از گلدهی هرس سبک انجام شود. در مناطقی با زمستانهای بسیار سرد، کاشت در مکانهای آفتابگیر و محفوظ توصیه میشود. میوههای آن جاذب پرندگان هستند. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم مرطوب خزری: شمال ایران (گیاه بومی و ایدهآل). اقلیم نیمهخشک معتدل: تهران، اصفهان، کرج، قم (با آبیاری تکمیلی). اقلیم مدیترانهای: سواحل شمالی. اقلیم گرم و خشک: جنوب و مرکز (مانند یزد، کرمان) با آبیاری منظم و کاشت در سایهجزئی قابل کشت است. مناطق سردسیر: در مکانهای محفوظ از یخبندانهای شدید. |
