مورد

مورد با نام علمی Myrtus communis درختچه ای همیشه‌سبز با پیشینه‌ای غنی در اساطیر، طب سنتی و فرهنگ‌های مدیترانه‌ای است. این گیاه دارای برگ‌های کوچک، نیزه‌ای، چرمی و براق به رنگ سبز تیره است که در مقابل نور به زیبایی می‌درخشند و هنگام فشردن، عطری قوی و مطبوع از خود منتشر می‌کنند. در اواخر بهار تا اواسط تابستان، انبوهی از گل‌های سفید و پرچم‌های طلایی متعدد و معطر، به صورت منفرد در بغل برگ‌ها ظاهر می‌شوند. این گل‌ها به میوه‌های تخم‌مرغی شکل و به رنگ آبی-مشکی متمایل به ارغوانی تبدیل می‌شوند که خوراکی بوده و در برخی مناطق برای تهیه مربا و نوشیدنی استفاده می‌شوند.

مورد به دلیل قابلیت هرس‌پذیری عالی و رشد متراکم، یکی از کلاسیک‌ترین گیاهان برای ایجاد پرچین‌های فرم‌یافته، توپ‌های زینتی (تویاری) و اشکال پیچیده در باغ‌های رسمی است. عطر دلپذیر برگ‌ها و گل‌های آن، تجربه حسی منحصر به فردی در باغ ایجاد می‌کند. مقاومت خوب آن به خشکی و خاک‌های فقیر (پس از استقرار) و همچنین تحمل نسبی به شوری و باد، آن را به گزینه‌ای قابل اطمینان برای باغ‌های کم‌آب (خشک‌منظر)، فضای سبز ساحلی و کاشت در زمین‌های شیب‌دار تبدیل کرده است.

برای ایران، مورد یک گیاه بومی و کاملاً سازگار با بسیاری از مناطق کشور محسوب می‌شود. این گیاه به طور طبیعی در جنگل‌های هیرکانی شمال و نیز در مناطق کوهستانی زاگرس می‌روید که نشان از سازگاری گسترده اقلیمی آن دارد. در مناطق شمالی ایران، به عنوان یک گیاه بومی کم‌نیاز و مقاوم پیشنهاد عالی است. در اقلیم نیمه‌خشک فلات مرکزی (مانند تهران، اصفهان، قم) با آبیاری منظم در سال‌های اول استقرار، به خوبی رشد می‌کند و پس از آن به خشکی مقاوم می‌شود. همچنین برای اقلیم‌های گرمسیری جنوب کشور (مانند سیستان و بلوچستان، هرمزگان) نیز با انتخاب ارقام مقاوم و آبیاری تکمیلی، گزینه مناسبی است. این گیاه نماد صلح و عشق در فرهنگ ایرانی است.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Myrtus communis L.
2 نام فارسی مورد، مورت، مرد
3 نام انگلیسی Common Myrtle, True Myrtle
4 خانواده Myrtaceae
5 تیپ گیاهی درختچه همیشه‌سبز
6 ارتفاع نهایی ۱.۵ تا ۵ متر (معمولاً به عنوان درختچه تا ۳ متر نگهداری می‌شود)
7 قطر تاج ۱.۵ تا ۴ متر
8 فرم تاج متراکم، بوته‌ای، گرد
9 سرعت رشد کند تا متوسط
10 طول عمر بسیار طولانی (صدها سال)
11 رنگ برگ سبز تیره براق در سطح رو، سبز کمرنگ در سطح زیرین
12 نوع برگ ساده، متقابل، نیزه‌ای تا بیضی، چرمی، کامل
13 ریزش برگ ندارد (همیشه‌سبز)
14 زمان گل‌دهی اردیبهشت تا مرداد
15 رنگ گل سفید خالص
16 عطر گل و برگ بسیار معطر (عصاره برگ‌ها و گل‌ها در عطرسازی و طب سنتی استفاده می‌شود)
17 نوع گل منفرد، با پنج گلبرگ و پرچم‌های طلایی بسیار زیاد
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (به‌خاطر شاخ و برگ متراکم، گل‌های معطر و قابلیت فرم‌دهی)
19 ارزش اقتصادی متوسط به بالا (گیاه زینتی، عطری، دارویی و خوراکی)
20 سیستم ریشه عمیق و گسترده
21 مقاومت به سرما متوسط (تا حدود -۱۰ تا -۱۲ درجه سانتی‌گراد؛ در سرمای شدیدتر ممکن است آسیب ببیند)
22 مقاومت به گرما زیاد
23 تحمل خشکی زیاد (پس از استقاری کامل)
24 نیاز آبی کم تا متوسط (پس از استقرار، به آبیاری عمیق اما با فاصله نیاز دارد)
25 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه (برای گلدهی و تراکم مطلوب، آفتاب کامل بهتر است)
26 نوع خاک خاک‌های لومی با زهکش خوب؛ در خاک‌های فقیر، شنی و سنگریزه‌ای نیز رشد می‌کند
27 زهکشی خاک خوب تا عالی (حساس به غرقابی)
28 تحمل شوری متوسط تا زیاد
29 تحمل آلودگی هوا خوب
30 مقاومت به باد زیاد (بادشکن خوبی است)
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بالا؛ گاهی شته یا شپشک سپردار در شرایط نامساعد
32 نیاز هرس زیاد (به هرس پاسخ بسیار خوبی می‌دهد و برای ایجاد اشکال فرم‌یافته ایده‌آل است)
33 فاصله کاشت پیشنهادی برای پرچین: ۵۰ تا ۸۰ سانتی‌متر؛ به عنوان تک‌درختچه: ۱.۵ تا ۲.۵ متر
34 کاربرد در طراحی پرچین‌های کلاسیک و فرم‌دار، توپ زینتی، تک‌نمای معطر، باغ‌های دارویی و معطر، خشک‌منظر، ساحل‌کاری
35 مناسب فضای شهری بسیار مناسب (مقاوم، کم‌نیاز و معطر)
36 نکات اجرایی برای تحریک رشد متراکم، پس از گلدهی هرس سبک انجام شود. در مناطقی با زمستان‌های بسیار سرد، کاشت در مکان‌های آفتاب‌گیر و محفوظ توصیه می‌شود. میوه‌های آن جاذب پرندگان هستند.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم مرطوب خزری: شمال ایران (گیاه بومی و ایده‌آل). اقلیم نیمه‌خشک معتدل: تهران، اصفهان، کرج، قم (با آبیاری تکمیلی). اقلیم مدیترانه‌ای: سواحل شمالی. اقلیم گرم و خشک: جنوب و مرکز (مانند یزد، کرمان) با آبیاری منظم و کاشت در سایه‌جزئی قابل کشت است. مناطق سردسیر: در مکان‌های محفوظ از یخبندان‌های شدید.
مورد