ناندینا (نی مقدس)
ناندینا (نی مقدس) با نام علمی Nandina domestica درختچه ای همیشهسبز (یا نیمههمیشهسبز در سرمای شدید) با فرمی کاملاً متمایز و رنگآمیزی فصلی خیرهکننده است. برخلاف نام رایج آن، ارتباطی با بامبو ندارد، اما ساقههای باریک، راست و بدون انشعاب آن که از پای گیاه میرویند، ظاهری بامبوگونه به آن میبخشند. برگهای آن به صورت برگهای مرکب دو تا سهبارشانهای ظریف هستند که در بهار و تابستان سبز روشن و براق بوده و در پاییز و زمستان به طیفهای درخشان قرمز، نارنجی و ارغوانی تبدیل میشوند. در اوایل تابستان، خوشههای مخروطی از گلهای سفید و ستارهای شکل در بالای گیاه ظاهر شده و در پاییز و زمستان به خوشههای فشرده و آویزان از توتهای قرمز روشن و درخشان تبدیل میشوند که بر روی گیاه باقی میمانند.
ناندینا به دلیل ساختار عمودی و مجسمهوار خود، یک گیاه معماریگونه و تکنما ایدهآل برای باغهای معاصر، ژاپنی و باغهای کوچک است. تغییر رنگ چندباره در سال (سبز بهار، رنگ پاییزی و توتهای زمستانی) باعث میشود در هر فصل جذابیت بصری خاصی داشته باشد. از آن میتوان به عنوان تکدرختچه، کاشت گروهی برای ایجاد حجم عمودی، پر کردن گوشههای سایهدار و یا در گلدانهای بزرگ استفاده کرد. فرم آن به هرس مکرر نیازی ندارد و رشد آن آرام و منظم است.
برای ایران، این گیاه به دلیل تحمل نسبی به سرما و گرما، در مناطق معتدل با بهترین عملکرد همراه است. در اقلیم معتدل و مرطوب شمال ایران (گیلان، مازندران) به خوبی رشد میکند و رنگ پاییزی درخشان خود را به نمایش میگذارد. در اقلیم نیمهخشک ولی معتدل فلات مرکزی (مانند تهران، البرز) نیز با آبیاری منظم و کاشت در مکانهای با سایهجزئی پسازظهر میتواند رشد موفقی داشته باشد. در این مناطق، تابستانهای داغ میتواند باعث سوختگی حاشیه برگها شود، بنابراین محل کاشت باید محفوظ از بادهای گرم و خشک باشد. برای اقلیمهای بسیار گرم و خشک جنوب و مرکز ایران توصیه نمیشود مگر در میکروکلیماهای سایهدار و خنک. هشدار: برگها و به ویژه توتهای آن برای انسان و برخی حیوانات سمی هستند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Nandina domestica Thunb. |
| 2 | نام فارسی | ناندینا، نی مقدس، خوشرَند |
| 3 | نام انگلیسی | Sacred Bamboo, Heavenly Bamboo, Nandina |
| 4 | خانواده | Berberidaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه همیشهسبز/نیمههمیشهسبز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۱.۵ تا ۲.۵ متر (در شرایط ایدهآل تا ۳ متر) |
| 7 | قطر تاج | ۰.۸ تا ۱.۵ متر |
| 8 | فرم تاج | عمودی، ستونی، با ساقههای متعدد و راست از پای گیاه |
| 9 | سرعت رشد | کند تا متوسط |
| 10 | طول عمر | طولانی |
| 11 | رنگ برگ | بهار/تابستان: سبز روشن براق؛ پاییز/زمستان: قرمز روشن، نارنجی، ارغوانی (بسته به رقم و دما) |
| 12 | نوع برگ | مرکب، دو تا سهبارشانهای، با برگچههای نیزهای کوچک |
| 13 | ریزش برگ | نیمههمیشهسبز (در سرمای شدید ممکن است بخشی از برگها بریزد) |
| 14 | زمان گلدهی | خرداد تا تیر |
| 15 | رنگ گل | سفید |
| 16 | عطر گل | کمبو یا بیبو |
| 17 | نوع گل | خوشهای مخروطی و بزرگ در انتهای شاخهها |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بهخاطر فرم، رنگ برگها و توتهای پایدار) |
| 19 | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه زینتی با ارزش بصری چندفصله) |
| 20 | سیستم ریشه | فیبری و سطحی |
| 21 | مقاومت به سرما | خوب (تا حدود -۱۵ درجه سانتیگراد) |
| 22 | مقاومت به گرما | متوسط (در گرمای شدید و خشکی ممکن است حاشیه برگها بسوزد) |
| 23 | تحمل خشکی | کم تا متوسط (به رطوبت نسبی خاک نیاز دارد) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط (آبیاری منظم، به ویژه در فصل رشد و مناطق گرم) |
| 25 | نیاز نوری | نیمهسایه تا آفتاب کامل (در مناطق گرم، سایهجزئی بعدازظهر برای جلوگیری از آفتابسوختگی ضروری است) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی غنی، مرطوب با زهکش خوب |
| 27 | زهکشی خاک | خوب (از خاکهای سنگین و غرقاب پرهیز شود) |
| 28 | تحمل شوری | کم |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | متوسط |
| 30 | مقاومت به باد | متوسط (بادهای گرم و خشک تابستان به آن آسیب میزند) |
| 31 | آفات و بیماریها | مقاومت خوب؛ گاهی شته یا کنه تارعنکبوتی در شرایط خشک |
| 32 | نیاز هرس | کم (تنها هرس فرمدهی گاهبهگاه و حذف ساقههای مسن از سطح زمین برای جوانسازی) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | ۱ تا ۱.۵ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | تکنمای معماریگونه، کاشت گروهی، باغ ژاپنی، باغ صخرهای، گلدان، پرکننده گوشههای سایهدار |
| 35 | مناسب فضای شهری | بله (اما بهتر است در پارکها و فضاهای نیمهخصوصی با مراقبت بیشتر کاشته شود) |
| 36 | نکات اجرایی | برای تشویق به رنگ پاییزی بهتر، گیاه را در آفتاب کامل یا نیمهسایه بکارید. از کوددهی زیاد نیتروژنه پرهیز کنید زیرا باعث رشد سبزینهای زیاد و کاهش رنگ پاییزی میشود. توتها برای پرندگان جاذبه دارند. هشدار: تمام بخشهای گیاه، به ویژه توتها، سمی هستند. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم مرطوب و معتدل خزری: گیلان، مازندران (انتخاب عالی، رنگ پاییزی خوب). اقلیم معتدل کوهستانی: تهران، البرز (با آبیاری منظم و کاشت در مکانهای محفوظ از باد گرم). اقلیم سردسیر معتدل: ارتفاعات (با زمستانهای ملایم). نکته: برای اقلیمهای گرم و خشک شدید (جنوب و مرکز خشک) توصیه نمیشود مگر در باغهای خاص با سایه و آبیاری دائمی. |
