ناندینا (نی مقدس)

ناندینا (نی مقدس) با نام علمی Nandina domestica  درختچه ای همیشه‌سبز (یا نیمه‌همیشه‌سبز در سرمای شدید) با فرمی کاملاً متمایز و رنگ‌آمیزی فصلی خیره‌کننده است. برخلاف نام رایج آن، ارتباطی با بامبو ندارد، اما ساقه‌های باریک، راست و بدون انشعاب آن که از پای گیاه می‌رویند، ظاهری بامبوگونه به آن می‌بخشند. برگ‌های آن به صورت برگ‌های مرکب دو تا سه‌بارشانه‌ای ظریف هستند که در بهار و تابستان سبز روشن و براق بوده و در پاییز و زمستان به طیف‌های درخشان قرمز، نارنجی و ارغوانی تبدیل می‌شوند. در اوایل تابستان، خوشه‌های مخروطی از گل‌های سفید و ستاره‌ای شکل در بالای گیاه ظاهر شده و در پاییز و زمستان به خوشه‌های فشرده و آویزان از توت‌های قرمز روشن و درخشان تبدیل می‌شوند که بر روی گیاه باقی می‌مانند.

ناندینا به دلیل ساختار عمودی و مجسمه‌وار خود، یک گیاه معماری‌گونه و تک‌نما ایده‌آل برای باغ‌های معاصر، ژاپنی و باغ‌های کوچک است. تغییر رنگ چندباره در سال (سبز بهار، رنگ پاییزی و توت‌های زمستانی) باعث می‌شود در هر فصل جذابیت بصری خاصی داشته باشد. از آن می‌توان به عنوان تک‌درختچه، کاشت گروهی برای ایجاد حجم عمودی، پر کردن گوشه‌های سایه‌دار و یا در گلدان‌های بزرگ استفاده کرد. فرم آن به هرس مکرر نیازی ندارد و رشد آن آرام و منظم است.

برای ایران، این گیاه به دلیل تحمل نسبی به سرما و گرما، در مناطق معتدل با بهترین عملکرد همراه است. در اقلیم معتدل و مرطوب شمال ایران (گیلان، مازندران) به خوبی رشد می‌کند و رنگ پاییزی درخشان خود را به نمایش می‌گذارد. در اقلیم نیمه‌خشک ولی معتدل فلات مرکزی (مانند تهران، البرز) نیز با آبیاری منظم و کاشت در مکان‌های با سایه‌جزئی پس‌ازظهر می‌تواند رشد موفقی داشته باشد. در این مناطق، تابستان‌های داغ می‌تواند باعث سوختگی حاشیه برگ‌ها شود، بنابراین محل کاشت باید محفوظ از بادهای گرم و خشک باشد. برای اقلیم‌های بسیار گرم و خشک جنوب و مرکز ایران توصیه نمی‌شود مگر در میکروکلیماهای سایه‌دار و خنک. هشدار: برگ‌ها و به ویژه توت‌های آن برای انسان و برخی حیوانات سمی هستند.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Nandina domestica Thunb.
2 نام فارسی ناندینا، نی مقدس، خوشرَند
3 نام انگلیسی Sacred Bamboo, Heavenly Bamboo, Nandina
4 خانواده Berberidaceae
5 تیپ گیاهی درختچه همیشه‌سبز/نیمه‌همیشه‌سبز
6 ارتفاع نهایی ۱.۵ تا ۲.۵ متر (در شرایط ایده‌آل تا ۳ متر)
7 قطر تاج ۰.۸ تا ۱.۵ متر
8 فرم تاج عمودی، ستونی، با ساقه‌های متعدد و راست از پای گیاه
9 سرعت رشد کند تا متوسط
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ بهار/تابستان: سبز روشن براق؛ پاییز/زمستان: قرمز روشن، نارنجی، ارغوانی (بسته به رقم و دما)
12 نوع برگ مرکب، دو تا سه‌بارشانه‌ای، با برگچه‌های نیزه‌ای کوچک
13 ریزش برگ نیمه‌همیشه‌سبز (در سرمای شدید ممکن است بخشی از برگ‌ها بریزد)
14 زمان گل‌دهی خرداد تا تیر
15 رنگ گل سفید
16 عطر گل کم‌بو یا بی‌بو
17 نوع گل خوشه‌ای مخروطی و بزرگ در انتهای شاخه‌ها
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (به‌خاطر فرم، رنگ برگ‌ها و توت‌های پایدار)
19 ارزش اقتصادی بالا (گیاه زینتی با ارزش بصری چندفصله)
20 سیستم ریشه فیبری و سطحی
21 مقاومت به سرما خوب (تا حدود -۱۵ درجه سانتی‌گراد)
22 مقاومت به گرما متوسط (در گرمای شدید و خشکی ممکن است حاشیه برگ‌ها بسوزد)
23 تحمل خشکی کم تا متوسط (به رطوبت نسبی خاک نیاز دارد)
24 نیاز آبی متوسط (آبیاری منظم، به ویژه در فصل رشد و مناطق گرم)
25 نیاز نوری نیمه‌سایه تا آفتاب کامل (در مناطق گرم، سایه‌جزئی بعدازظهر برای جلوگیری از آفتاب‌سوختگی ضروری است)
26 نوع خاک خاک‌های لومی غنی، مرطوب با زهکش خوب
27 زهکشی خاک خوب (از خاک‌های سنگین و غرقاب پرهیز شود)
28 تحمل شوری کم
29 تحمل آلودگی هوا متوسط
30 مقاومت به باد متوسط (بادهای گرم و خشک تابستان به آن آسیب می‌زند)
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت خوب؛ گاهی شته یا کنه تارعنکبوتی در شرایط خشک
32 نیاز هرس کم (تنها هرس فرم‌دهی گاه‌به‌گاه و حذف ساقه‌های مسن از سطح زمین برای جوان‌سازی)
33 فاصله کاشت پیشنهادی ۱ تا ۱.۵ متر
34 کاربرد در طراحی تک‌نمای معماری‌گونه، کاشت گروهی، باغ ژاپنی، باغ صخره‌ای، گلدان، پرکننده گوشه‌های سایه‌دار
35 مناسب فضای شهری بله (اما بهتر است در پارک‌ها و فضاهای نیمه‌خصوصی با مراقبت بیشتر کاشته شود)
36 نکات اجرایی برای تشویق به رنگ پاییزی بهتر، گیاه را در آفتاب کامل یا نیمه‌سایه بکارید. از کوددهی زیاد نیتروژنه پرهیز کنید زیرا باعث رشد سبزینه‌ای زیاد و کاهش رنگ پاییزی می‌شود. توت‌ها برای پرندگان جاذبه دارند. هشدار: تمام بخش‌های گیاه، به ویژه توت‌ها، سمی هستند.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم مرطوب و معتدل خزری: گیلان، مازندران (انتخاب عالی، رنگ پاییزی خوب). اقلیم معتدل کوهستانی: تهران، البرز (با آبیاری منظم و کاشت در مکان‌های محفوظ از باد گرم). اقلیم سردسیر معتدل: ارتفاعات (با زمستان‌های ملایم). نکته: برای اقلیم‌های گرم و خشک شدید (جنوب و مرکز خشک) توصیه نمی‌شود مگر در باغ‌های خاص با سایه و آبیاری دائمی.
ناندینا