یاس درختی
یاس درختی یا فیلادلفس، یک درختچه خزانکننده، پرپشت و معطر از خانواده Hydrangeaceae است که بهخاطر گلهای سفید خالص، پرگلبرگ و بسیار معطرش که بویی شیرین و شبیه به شکوفهی مرکبات (به ویژه پرتقال) در فضا میپراکند، شهرت دارد. خاستگاه آن جنوب شرق اروپا تا قفقاز است. این گیاه با نامهای «یاس وحشی»، «شاهپسند درختی» و «مُک اورنج» (Mock Orange) نیز شناخته میشود. برخلاف یاسمنهای واقعی (Jasminum)، این گونه به صورت درختچهای راست و قائم رشد میکند و رونده نیست. شاخههای قوسی شکل آن پوشیده از برگهای تخممرغی، سبز روشن و کمی دندانهدار هستند. گلدهی آن در اواخر بهار تا اوایل تابستان به صورت انبوه رخ میدهد و منظرهای چشمگیر و عطری فراموشنشدنی در باغ ایجاد میکند. این درختچه بسیار مقاوم، سازگار و کمنیاز است و به همین دلیل یک انتخاب کلاسیک و محبوب برای باغهای کلبهای و منظرۀ پایدار محسوب میشود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Philadelphus coronarius L. |
| ۲ | نام فارسی | یاس درختی، فیلادلفس، یاس وحشی، شاهپسند درختی |
| ۳ | نام انگلیسی | Sweet Mock Orange, English Dogwood, European Mock Orange |
| ۴ | خانواده | Hydrangeaceae (یا Philadelphaceae) |
| ۵ | تیپ گیاهی | درختچه خزانکننده |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۲ تا ۴ متر. |
| ۷ | گسترش گیاه | ۲ تا ۳ متر. |
| ۸ | فرم رشد | قائم، پرپشت، با شاخههای قوسیشکل. |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط تا سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله و با دوام (دههها). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز روشن تا متوسط. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، تخممرغی تا بیضوی، حاشیه دندانهدار ریز. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده (رنگ پاییزی قابل توجهی ندارد). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اوایل تابستان (اردیبهشت-خرداد). |
| ۱۵ | رنگ گل | سفید خالص. |
| ۱۶ | عطر گل | بسیار معطر، شیرین و قوی، شبیه به عطر شکوفه پرتقال. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای نسبتاً کوچک (قطر ۲.۵-۳.۵ سانتیمتر)، ۴-۵ گلبرگی، مجتمع در خوشههای ۵-۹ تایی. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار زیاد در فصل گل (بهویژه به خاطر عطر). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی محبوب باغی). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری و گسترده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | عالی. تا -۲۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 4). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط. پس از استقرار، دورههای خشکی را تحمل میکند اما برای گلدهی بهتر به رطوبت نیاز دارد. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط. آبیاری منظم در سال اول و در دورههای خشکی طولانی برای گیاهان مستقر کافی است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه. برای گلدهی و عطر حداکثری، آفتاب کامل ضروری است. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، زهکشیشده، حاصلخیز. نسبت به خاکهای فقیر تا متوسط، آهکی و قلیایی نیز تحمل خوبی دارد. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. به ندرت دچار مشکل میشود. گاهی ممکن است شته یا بیماری لکهبرگی قارچی دیده شود. |
| ۳۲ | نیاز هرس | مهم. هرس بلافاصله پس از گلدهی. شاخههای پیر و گلدهنده را از پایین حذف کنید تا شاخههای جوان و قوی برای گلدهی سال آینده رشد کنند. از هرس شدید در پاییز/زمستان بپرهیزید. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کم. در بهار، یکبار تغذیه با کود متعادل یا کمپوست برای گیاهان جوان یا در خاکهای فقیر کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | آسان. ۱. قلمه نیمهچوبی در تابستان. ۲. خوابانیدن. ۳. تقسیم بوته. ۴. کاشت بذر. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱.۵ تا ۲.۵ متر (برای پرچین: ۱ تا ۱.۵ متر). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پرچینهای غیررسمی معطر. کاشت تکی به عنوان نمونه. کاشت گروهی در حاشیه جنگلهای مصنوعی یا پسزمینه باغچه. باغهای کلبهای و طبیعی. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بله، برای پارکها، بلوارها و فضای سبز شهری کمنیاز بسیار مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هرس صحیح: کلید گلدهی انبوه سالهای آینده است. گل روی شاخههای یکساله تشکیل میشود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | سایر درختچههای گلده بهاری-تابستانی: سیاهگیله (Viburnum)، شیرخشت (Cotoneaster)، وایبرنوم. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب. گلها برای زنبورهای عسل و پروانهها جذاب هستند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | گلدهی کوتاه: دوره گلدهی اصلی فقط چند هفته است. پس از گلدهی، گیاه تنها جنبه سبزینگی دارد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | عطر خیرهکننده و شیرین گلها که فضای بهاری باغ را پر میکند، همراه با مقاومت و سازگاری بسیار بالا. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. یک گیاه کاملاً زینتی است (اگرچه در گذشته برای تهیه عطر استفاده میشده). |
| ۴۴ | چالش در ایران | خشکی و گرمای شدید تابستان در مناطق مرکزی و جنوبی که ممکن است باعث استرس گیاه و کاهش طول دوره گلدهی شود. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | در مناطق گرم و خشک: کاشت در نیمهسایه بعدازظهر و آبیاری عمیق و منظم در تابستان. استفاده از مالچ برای حفظ رطوبت خاک. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Aureus’: برگهای زرد طلایی در بهار که به سبز-زرد تبدیل میشوند. ‘Variegatus’: برگهای ابلق با حاشیه سفید کرمی. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار: در مناطق مرطوب شمالی نیاز به آبیاری تکمیلی کمی دارد. در مناطق مرکزی: آبیاری هر ۱۰-۱۴ روز یکبار در تابستانهای خشک. مناطق گرم: آبیاری هفتهای یکبار. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | حاشیه باغ، محلهایی که عصرگاهان از آن گذر میشود تا از عطر آن لذت برده شود. پشت کرتهای گل به عنوان پسزمینه. نقاط آفتابگیر تا نیمهسایه حیاط. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | شاخههای گلدار برای دستهگل تازه برداشت میشوند. خشک کردن گلها عطر خود را به خوبی حفظ نمیکند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق معتدل کوهستانی و نیمهمرطوب با تابستانهای معتدل (شمال، شمال غرب و غرب: آذربایجان، کردستان، همدان، گیلان، مازندران، ارتفاعات تهران). مناطق مناسب: مناطق مرکزی با آبیاری تکمیلی و سایهجزئی بعدازظهر (اصفهان، شیراز، کرج). مناطق با محدودیت: مناطق بسیار گرم و خشک جنوب شرق (استرس آبی بالا). |



