یاس درختی

یاس درختی یا فیلادلفس، یک درختچه خزان‌کننده، پرپشت و معطر از خانواده Hydrangeaceae است که به‌خاطر گل‌های سفید خالص، پرگلبرگ و بسیار معطرش که بویی شیرین و شبیه به شکوفه‌ی مرکبات (به ویژه پرتقال) در فضا می‌پراکند، شهرت دارد. خاستگاه آن جنوب شرق اروپا تا قفقاز است. این گیاه با نام‌های «یاس وحشی»، «شاه‌پسند درختی» و «مُک اورنج» (Mock Orange) نیز شناخته می‌شود. برخلاف یاسمن‌های واقعی (Jasminum)، این گونه به صورت درختچه‌ای راست و قائم رشد می‌کند و رونده نیست. شاخه‌های قوسی شکل آن پوشیده از برگ‌های تخم‌مرغی، سبز روشن و کمی دندانه‌دار هستند. گل‌دهی آن در اواخر بهار تا اوایل تابستان به صورت انبوه رخ می‌دهد و منظره‌ای چشمگیر و عطری فراموش‌نشدنی در باغ ایجاد می‌کند. این درختچه بسیار مقاوم، سازگار و کم‌نیاز است و به همین دلیل یک انتخاب کلاسیک و محبوب برای باغ‌های کلبه‌ای و منظرۀ پایدار محسوب می‌شود.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Philadelphus coronarius L.
۲ نام فارسی یاس درختی، فیلادلفس، یاس وحشی، شاه‌پسند درختی
۳ نام انگلیسی Sweet Mock Orange, English Dogwood, European Mock Orange
۴ خانواده Hydrangeaceae (یا Philadelphaceae)
۵ تیپ گیاهی درختچه خزان‌کننده
۶ ارتفاع گیاه ۲ تا ۴ متر.
۷ گسترش گیاه ۲ تا ۳ متر.
۸ فرم رشد قائم، پرپشت، با شاخه‌های قوسی‌شکل.
۹ سرعت رشد متوسط تا سریع.
۱۰ طول عمر چندساله و با دوام (دهه‌ها).
۱۱ رنگ برگ سبز روشن تا متوسط.
۱۲ نوع برگ ساده، متقابل، تخم‌مرغی تا بیضوی، حاشیه دندانه‌دار ریز.
۱۳ ریزش برگ خزان‌کننده (رنگ پاییزی قابل توجهی ندارد).
۱۴ زمان گل‌دهی اواخر بهار تا اوایل تابستان (اردیبهشت-خرداد).
۱۵ رنگ گل سفید خالص.
۱۶ عطر گل بسیار معطر، شیرین و قوی، شبیه به عطر شکوفه پرتقال.
۱۷ نوع گل گل‌های نسبتاً کوچک (قطر ۲.۵-۳.۵ سانتیمتر)، ۴-۵ گلبرگی، مجتمع در خوشه‌های ۵-۹ تایی.
۱۸ ارزش زینتی بسیار زیاد در فصل گل (به‌ویژه به خاطر عطر).
۱۹ ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی محبوب باغی).
۲۰ سیستم ریشه فیبری و گسترده.
۲۱ مقاومت به سرما عالی. تا -۲۵ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند (Zone 4).
۲۲ مقاومت به گرما خوب.
۲۳ تحمل خشکی متوسط. پس از استقرار، دوره‌های خشکی را تحمل می‌کند اما برای گلدهی بهتر به رطوبت نیاز دارد.
۲۴ نیاز آبی متوسط. آبیاری منظم در سال اول و در دوره‌های خشکی طولانی برای گیاهان مستقر کافی است.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه. برای گلدهی و عطر حداکثری، آفتاب کامل ضروری است.
۲۶ نوع خاک خاک‌های لومی، زهکشی‌شده، حاصلخیز. نسبت به خاک‌های فقیر تا متوسط، آهکی و قلیایی نیز تحمل خوبی دارد.
۲۷ زهکشی خاک خوب.
۲۸ تحمل شوری کم.
۲۹ تحمل آلودگی هوا خوب.
۳۰ مقاومت به باد خوب.
۳۱ آفات و بیماری‌ها بسیار مقاوم. به ندرت دچار مشکل می‌شود. گاهی ممکن است شته یا بیماری لکه‌برگی قارچی دیده شود.
۳۲ نیاز هرس مهم. هرس بلافاصله پس از گلدهی. شاخه‌های پیر و گل‌دهنده را از پایین حذف کنید تا شاخه‌های جوان و قوی برای گلدهی سال آینده رشد کنند. از هرس شدید در پاییز/زمستان بپرهیزید.
۳۳ تغذیه (کوددهی) کم. در بهار، یکبار تغذیه با کود متعادل یا کمپوست برای گیاهان جوان یا در خاک‌های فقیر کافی است.
۳۴ روش تکثیر آسان. ۱. قلمه نیمه‌چوبی در تابستان. ۲. خوابانیدن. ۳. تقسیم بوته. ۴. کاشت بذر.
۳۵ فاصله کاشت ۱.۵ تا ۲.۵ متر (برای پرچین: ۱ تا ۱.۵ متر).
۳۶ کاربرد در طراحی پرچین‌های غیررسمی معطر. کاشت تکی به عنوان نمونه. کاشت گروهی در حاشیه جنگل‌های مصنوعی یا پس‌زمینه باغچه. باغ‌های کلبه‌ای و طبیعی.
۳۷ مناسب فضای شهری بله، برای پارک‌ها، بلوارها و فضای سبز شهری کم‌نیاز بسیار مناسب است.
۳۸ نکات اجرایی ویژه هرس صحیح: کلید گلدهی انبوه سال‌های آینده است. گل روی شاخه‌های یکساله تشکیل می‌شود.
۳۹ همنشین‌های مناسب سایر درختچه‌های گل‌ده بهاری-تابستانی: سیاه‌گیله (Viburnum)، شیرخشت (Cotoneaster)، وایبرنوم.
۴۰ ارزش اکولوژیک خوب. گل‌ها برای زنبورهای عسل و پروانه‌ها جذاب هستند.
۴۱ هشدار/محدودیت گل‌دهی کوتاه: دوره گلدهی اصلی فقط چند هفته است. پس از گلدهی، گیاه تنها جنبه سبزینگی دارد.
۴۲ ویژگی برجسته عطر خیره‌کننده و شیرین گل‌ها که فضای بهاری باغ را پر می‌کند، همراه با مقاومت و سازگاری بسیار بالا.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی ندارد. یک گیاه کاملاً زینتی است (اگرچه در گذشته برای تهیه عطر استفاده می‌شده).
۴۴ چالش در ایران خشکی و گرمای شدید تابستان در مناطق مرکزی و جنوبی که ممکن است باعث استرس گیاه و کاهش طول دوره گلدهی شود.
۴۵ راهکار برای ایران در مناطق گرم و خشک: کاشت در نیمه‌سایه بعدازظهر و آبیاری عمیق و منظم در تابستان. استفاده از مالچ برای حفظ رطوبت خاک.
۴۶ ارقام مختلف ‘Aureus’: برگ‌های زرد طلایی در بهار که به سبز-زرد تبدیل می‌شوند. ‘Variegatus’: برگ‌های ابلق با حاشیه سفید کرمی.
۴۷ آبیاری در ایران پس از استقرار: در مناطق مرطوب شمالی نیاز به آبیاری تکمیلی کمی دارد. در مناطق مرکزی: آبیاری هر ۱۰-۱۴ روز یکبار در تابستان‌های خشک. مناطق گرم: آبیاری هفته‌ای یکبار.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی حاشیه باغ، محل‌هایی که عصرگاهان از آن گذر می‌شود تا از عطر آن لذت برده شود. پشت کرت‌های گل به عنوان پس‌زمینه. نقاط آفتابگیر تا نیمه‌سایه حیاط.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن شاخه‌های گل‌دار برای دسته‌گل تازه برداشت می‌شوند. خشک کردن گل‌ها عطر خود را به خوبی حفظ نمی‌کند.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران بهترین اقلیم: مناطق معتدل کوهستانی و نیمه‌مرطوب با تابستان‌های معتدل (شمال، شمال غرب و غرب: آذربایجان، کردستان، همدان، گیلان، مازندران، ارتفاعات تهران). مناطق مناسب: مناطق مرکزی با آبیاری تکمیلی و سایه‌جزئی بعدازظهر (اصفهان، شیراز، کرج). مناطق با محدودیت: مناطق بسیار گرم و خشک جنوب شرق (استرس آبی بالا).
یاس درختی