سه رنگ
سه رنگ با نام علمی Photinia serratifolia (که پیشتر با نام Photinia serrulata شناخته میشد) و در ایران اغلب با نام عمومی فوتینیا، درختچه ای همیشهسبز با ویژگی خیرهکننده رویش جوانههای برگ جدید به رنگ قرمز مسی درخشان است که به تدریج به سبز تیره و براق تبدیل میشوند. این تغییر رنگ فصلی، به ویژه در بهار و پس از هرس، ارزش زینتی فوقالعادهای به گیاه میبخشد. برگهای آن کشیده، دندانهدار و چرمی هستند. در بهار، خوشههای بزرگ و کروی از گلهای سفید و کوچک شبیه به گلهای خوشهای خانواده رزاسه روی آن ظاهر میشوند که میوههای ریز و قرمز رنگی را تولید میکنند. این گیاه ساختاری محکم، متراکم و ایستاده دارد.
فوتینیا به دلیل رشد متراکم و پاسخ سریع به هرس، یکی از برترین گزینهها برای ایجاد پرچینهای رنگی، دیوارهای سبز با جلوه قرمز و به عنوان تکدرختچه چشمنواز در طراحیهای معاصر است. تغییر رنگ برگهای جدید به قرمز، یک نقطه کانونی موقت و تکرارشونده در طول فصل رشد ایجاد میکند. مقاومت خوب آن به آلودگی هوای شهری و قابلیت رشد در انواع خاکها، آن را به گیاهی همهکاره برای فضاهای سبز عمومی و خصوصی تبدیل کرده است.
برای ایران، این گیاه در مناطق معتدل و مرطوب شمال کشور (سواحل دریای خزر) بهترین عملکرد را دارد و میتواند در پارکها و بلوارهای این مناطق به خوبی رشد کند. همچنین در اقلیم نیمهخشک ولی معتدل فلات مرکزی (مانند تهران) با آبیاری منظم و عمیق در ماههای گرم، قابل کشت موفقیتآمیز است. در این مناطق، کاشت در مکانی با آفتاب کامل تا نیمهسایه و خاکی با زهکش خوب ضروری است. برای اقلیمهای گرم و خشک جنوب و مرکز ایران، این گیاه گزینه مناسبی نیست مگر در میکروکلیماهای بسیار مساعد با سایهجزئی و برنامه آبیاری دقیق. توجه: مصرف میوههای آن برای انسان توصیه نمیشود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Photinia serratifolia (Desf.) Kalkman |
| 2 | نام فارسی | فوتینیا، سه رنگ |
| 3 | نام انگلیسی | Chinese Photinia, Taiwanese Photinia |
| 4 | خانواده | Rosaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه یا درخت کوچک همیشهسبز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۳ تا ۱۲ متر (در شرایط ایدهآل به صورت درخت؛ به عنوان درختچه معمولاً تا ۴-۵ متر هرس میشود) |
| 7 | قطر تاج | ۳ تا ۶ متر |
| 8 | فرم تاج | متراکم، هرمی تا گرد و گسترده |
| 9 | سرعت رشد | سریع |
| 10 | طول عمر | طولانی |
| 11 | رنگ برگ | جوانه جدید: قرمز مسی درخشان؛ برگ بالغ: سبز تیره براق |
| 12 | نوع برگ | ساده، نیزهای تا بیضی کشیده، چرمی، با حاشیه دندانهریز |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز) |
| 14 | زمان گلدهی | فروردین تا اردیبهشت |
| 15 | رنگ گل | سفید |
| 16 | عطر گل | معطر ملایم (گاهی نامطبوع برای برخی افراد) |
| 17 | نوع گل | خوشهای مرکب و کروی بزرگ |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (به دلیل رنگآمیزی چشمگیر برگهای جدید) |
| 19 | ارزش اقتصادی | متوسط به بالا (گیاه زینتی و پرچینی پرطرفدار) |
| 20 | سیستم ریشه | متراکم و فیبری |
| 21 | مقاومت به سرما | متوسط (تا حدود -۱۰ تا -۱۲ درجه سانتیگراد؛ سرماهای شدیدتر ممکن است به آن آسیب بزند) |
| 22 | مقاومت به گرما | متوسط (در گرمای شدید و خشکی ممکن است برگسوزی رخ دهد) |
| 23 | تحمل خشکی | کم تا متوسط (نیاز به رطوبت نسبی خاک دارد) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط (خاک نباید به مدت طولانی خشک بماند، به ویژه در فصل رشد و مناطق گرم) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (برای تولید رنگ قرمز در برگهای جدید، آفتاب کامل ضروری است) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی غنی با زهکش خوب؛ در گستره وسیعی از خاکها رشد میکند |
| 27 | زهکشی خاک | خوب تا عالی (حساس به خاکهای غرقاب) |
| 28 | تحمل شوری | کم تا متوسط |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | خوب |
| 30 | مقاومت به باد | متوسط (در مکانهای کاملاً بادخیز ممکن است آسیب ببیند) |
| 31 | آفات و بیماریها | لکهبرگی قارچی (به ویژه در شرایط مرطوب و بارانی)، شته، شپشک |
| 32 | نیاز هرس | زیاد (هرس منظم، به ویژه پس از رویش بهاره، رنگدهی قرمز جدید را تحریک و فرم گیاه را متراکم میکند) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | برای پرچین: ۷۰ سانتیمتر تا ۱ متر؛ به عنوان تکدرختچه: ۲.۵ تا ۴ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | پرچینهای رنگی و فرمدار، تکنمای چشمگیر، دیوار سبز، کشت گروهی برای ایجاد توده رنگی |
| 35 | مناسب فضای شهری | بله (به شرط تأمین آب کافی و عدم کاشت در مناطق بسیار گرم، خشک و بادخیز) |
| 36 | نکات اجرایی | برای جلوگیری از شیوع بیماری لکهبرگی، از آبیاری بارانی روی شاخ و برگ خودداری و تهویه مناسب را فراهم کنید. هرس سنگین در اواخر زمستان انجام شود. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم مرطوب خزری: گیلان، مازندران (انتخاب بسیار خوب). اقلیم معتدل کوهستانی: تهران، البرز (با آبیاری منظم تابستانه). اقلیم مدیترانهای معتدل: بخشهایی از شمال. نکته: برای اقلیمهای گرم، خشک و نیمهخشک شدید (یزد، کرمان، سیستان) و نیز مناطق سردسیر با یخبندانهای شدید (آذربایجان) بهطور کلی توصیه نمیشود. |
