میخک هندی

میخک هندی با نام علمی Pittosporum tobira درختچه ای همیشه‌سبز، متراکم و با بافتی ظریف است که به دلیل شاخ و برگ زیبا، تحمل بالای آن در برابر شرایط ساحلی و آلودگی شهری، در طراحی منظر مدرن جایگاه ویژه‌ای دارد. برگ‌های آن چرمی، براق، به رنگ سبز تیره و با آرایش مارپیچی در انتهای شاخه‌ها جمع شده‌اند که فرمی کروی و جذاب به گیاه می‌دهد. در اواخر بهار تا اوایل تابستان، خوشه‌های انتهایی از گل‌های کوچک، ستاره‌ای شکل و سفیدرنگ با عطری شیرین و شبیه به شکوفه پرتقال (در ارقام معطر) روی گیاه ظاهر می‌شود. میوه‌های آن کپسول‌های کوچک و نارنجی رنگی هستند که هنگام رسیدن باز شده و دانه‌های قرمز و چسبناک خود را نمایان می‌کنند.

این گیاه به دلیل قابلیت تحمل هرس شدید و فرم‌پذیری عالی، یکی از بهترین گزینه‌ها برای ایجاد پرچین‌های متراکم، توپ‌های زینتی (تویاری) و اشکال هندسی در باغ‌های رسمی و شهری است. همچنین به عنوان تک‌درختچه زینتی، گیاه گلدانی برای تراس و پاسیو و یا به عنوان یک صفحه‌ی سبز پس‌زمینه برای گل‌های رنگارنگ دیگر استفاده می‌شود. مقاومت استثنایی آن در برابر بادهای شور، پاشیده‌شدن آب دریا و خاک‌های فقیر، آن را به انتخابی ایده‌آل برای فضاهای سبز ساحلی تبدیل کرده است.

در ایران، این گیاه به دلیل تطابق با شرایط آب و هوایی مشابه مدیترانه، **بهترین عملکرد را در مناطق مرطوب و معتدل شمال کشور (سواحل دریای خزر) دارد و در آنجا به‌صورت گسترده کاشته می‌شود. همچنین در شهرهای بزرگ با اقلیم نیمه‌خشک و زمستان‌های معتدل مانند تهران (به شرط آبیاری منظم تابستانه) نیز قابل کشت است. برای مناطق گرم و خشک جنوبی و مرکزی ایران، کاشت آن چالش‌برانگیز است و تنها در میکروکلیمای سایه-آفتاب با آبیاری فراوان و منظم (مانند باغ‌های خصوصی مجهز) ممکن است موفق باشد. در شمال، گونه سبز آن رایج است، اما رقم ابلق (P. tobira ‘Variegata’) با حاشیه برگ‌های کرم‌رنگ، برای ایجاد کنتراست رنگی در طراحی بسیار محبوب است.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Pittosporum tobira (Thunb.) W.T. Aiton
2 نام فارسی میخک هندی، پیتوسپوروم،
3 نام انگلیسی Japanese Pittosporum, Mock Orange, Australian Laurel
4 خانواده Pittosporaceae
5 تیپ گیاهی درختچه همیشه‌سبز بزرگ
6 ارتفاع نهایی ۲ تا ۶ متر (به عنوان درختچه معمولاً تا ۳ متر هرس و نگهداری می‌شود)
7 قطر تاج ۲ تا ۴ متر
8 فرم تاج متراکم، گرد، بوته‌ای
9 سرعت رشد متوسط
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ سبز تیره و براق (در رقم ابلق: سبز با حاشیه کرمی)
12 نوع برگ ساده، نیزه‌ای تا قاشقی، چرمی، با آرایش مارپیچی در انتهای شاخه‌ها
13 ریزش برگ ندارد (همیشه‌سبز)
14 زمان گل‌دهی اردیبهشت تا تیر
15 رنگ گل سفید مایل به کرم، زرد می‌شونده
16 عطر گل معطر قوی و شیرین (شبیه به شکوفه مرکبات) در ارقام معطر
17 نوع گل خوشه‌ای کروی و انتهایی
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (به‌خاطر فرم و بافت متراکم و همیشه‌سبز)
19 ارزش اقتصادی متوسط به بالا (گیاه زینتی و پرچینی پرطرفدار، به ویژه در مناطق ساحلی)
20 سیستم ریشه فیبری متراکم و نسبتاً سطحی
21 مقاومت به سرما متوسط (تا حدود -۱۰ درجه سانتی‌گراد؛ ارقام جوان و ابلق حساس‌ترند)
22 مقاومت به گرما خوب (به شرط آبیاری)
23 تحمل خشکی متوسط (پس از استقرار، خشکی موقت را تحمل می‌کند ولی برای شادابی نیاز به رطوبت دارد)
24 نیاز آبی متوسط (آبیاری منظم در فصل رشد، به خشکی prolonged حساس است)
25 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه (در آفتاب کامل متراکم‌تر می‌شود)
26 نوع خاک خاک‌های لومی با زهکش خوب، ترجیحاً غنی؛ در خاک‌های فقیر و شنی ساحلی نیز مقاوم است
27 زهکشی خاک خوب تا عالی (از ایستایی آب بیزار است)
28 تحمل شوری بسیار زیاد (یکی از مقاوم‌ترین گیاهان زینتی به شوری خاک و آبپاشی دریا)
29 تحمل آلودگی هوا زیاد
30 مقاومت به باد بسیار زیاد (به ویژه در برابر بادهای شور ساحلی مقاوم است)
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت خوب؛ گاهی شپشک آردآلود، شته یا لکه‌برگی قارچی در شرایط مرطوب و بدون تهویه
32 نیاز هرس زیاد (به خوبی به هرس پاسخ می‌دهد و برای ایجاد فرم‌های متراکم و هندسی ایده‌آل است)
33 فاصله کاشت پیشنهادی برای پرچین: ۶۰ تا ۹۰ سانتی‌متر؛ به عنوان تک‌درختچه: ۱.۵ تا ۲.۵ متر
34 کاربرد در طراحی پرچین، دیوار سبز، توپ زینتی (تویاری)، تک‌نمای همیشه‌سبز، ساحل‌کاری، گلدان‌های بزرگ
35 مناسب فضای شهری بسیار مناسب (مقاوم به آلودگی، باد و شرایط سخت)
36 نکات اجرایی در مناطق سرد، از کاشت در معرض بادهای یخ‌زده زمستانی خودداری شود. برای حفظ فرم متراکم، سالی یک تا دو بار هرس فرم‌دهی توصیه می‌شود. رقم ابلق در سایه رنگ‌آمیزی خود را از دست می‌دهد.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم مرطوب خزری: گیلان، مازندران، گلستان (انتخاب درجه یک، به ویژه برای فضاهای ساحلی). اقلیم معتدل مدیترانه‌ای: بخش‌هایی از شمال (رشت، انزلی). اقلیم نیمه‌خشک معتدل: تهران، البرز (با آبیاری مکفی تابستانه). نکته: برای اقلیم‌های گرم و خشک داخلی و جنوبی (به جز میکروکلیماهای بسیار مساعد با آبیاری دائمی) توصیه نمی‌شود، زیرا به رطوبت نسبی هوا نیاز دارد. در مناطق سردسیر شدید (آذربایجان) نیاز به محافظت در برابر یخبندان دارد.
میخک هندی