پلومریا
گل بهشتهای گرمسیری
درختچه پلومریا با نام علمی Plumeria rubra، معروف به «گل یاس» یا «فرانگیپانی»، افسانهای زنده از زیباترین جزایر استوایی جهان است. این گیاه با گلهای مومی، رنگارنگ و معطر بینظیرش که آرایشی متقارن و چرخدندهای دارند، نه تنها چشمها را میرباید، بلکه با عطر شیرین و سنگین خود که به ویژه در شب فضا را پر میکند، حسها را نیز جادو میکند. گلهای آن که در فرهنگهای پلینزی نماد خوشامدگویی و دوستی هستند، برای ساخت گردنبندهای معروف «لِی» استفاده میشوند. حتی در فصل خواب، شاخههای ضخیم و مجسمهوار آن جلوهای هنری دارند.
چالشهای کشت در ایران و راهحل گلدانی
کشت این گوهر استوایی در ایران به دلیل حساسیت مطلق به سرما، محدود به مناطق ساحلی گرم جنوب مانند چابهار است که دمای زمستان هرگز به زیر ۱۰ درجه نمیرسد. برای سایر نقاط کشور، تنها راه موفقیت، کشت گلدانی است. گیاه باید در گلدانی با خاک بسیار سبک (ترجیحاً مخلوط کاکتوس) کاشته شود، در تابستان از آفتاب کامل بهره ببرد و با آغاز سرمای پاییز به محیطی گرم و روشن در داخل خانه منتقل شود. مدیریت آبیاری (عدم آبیاری در خواب زمستانه) کلید بقای آن است. با این مراقبت، میتوان شکوفههای بهشتی آن را حتی در آپارتمانهای تهران نیز تجربه کرد.
| ردیف | مشخصه | توضیحات |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Plumeria rubra L. |
| 2 | نام رایج | پلومریا، Plumeria، Frangipani |
| 3 | خانواده | Apocynaceae (خرزهرهیان) |
| 4 | خاستگاه | آمریکای مرکزی (مکزیک تا پاناما) |
| 5 | فرم رشد | درختچه کوچک یا درخت کوچک با شاخههای ضخیم، گوشتی و کمانشعاب. فرمی باز و نامنظم دارد. |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۳–۶ متر (در گلدان معمولاً ۱-۲ متر) |
| 7 | گستردگی تاج | ۳–۵ متر |
| 8 | سرعت رشد | متوسط |
| 9 | نوع برگ | برگ بزرگ (۲۰-۴۰ سانتیمتر)، نیزهای تا تخممرغی، براق و چرمی، با رگبرگهای برجسته، سبز تیره. در مناطق با فصل خشک میریزد. |
| 10 | ریزش برگ | نیمهخزان. در مناطق با فصل خشک یا استرس آبی تمام برگها را از دست میدهد. |
| 11 | رنگ پاییزی | ندارد (برگها سبز میریزند) |
| 12 | گلدهی | تابستان تا پاییز (خرداد تا آبان)، با اوج گلدهی در گرمترین ماهها. |
| 13 | رنگ گل | سفید، زرد، صورتی، قرمز و ترکیبی با مرکز زرد طلایی، معطر شدید (عطر شیرین و استوایی). گلها پنج گلبرگ پهن به همچسبیده. |
| 14 | نیاز نوری | آفتاب کامل مطلق (حداقل ۶ ساعت) |
| 15 | نیاز آبی | متوسط. در فصل رشد به آبیاری منظم نیاز دارد اما بین دو آبیاری باید خاک خشک شود. در دوره خواب (زمستان) آبیاری باید کاملاً قطع شود. |
| 16 | مقاومت سرمایی | بسیار ضعیف. هیچ گونه تحمل یخبندان ندارد. آسیب از دمای زیر ۱۰ درجه سانتیگراد آغاز میشود. حداقل دمای ایمن: ۱۵+ درجه. |
| 17 | مقاومت گرمایی | عالی (تا ۴۰ درجه سانتیگراد) |
| 18 | نوع خاک | خاک شنی، بسیار سبک با زهکشی فوقالعاده. مخلوط خاک کاکتوس ایدهآل است. حساس مطلق به خاک سنگین و غرقابی. |
| 19 | pH خاک | ۶٫۰–۷٫۰ (اسیدی ضعیف تا خنثی) |
| 20 | مقاومت خشکی | خوب (در دوره خواب) اما در فصل رشد به آب نیاز دارد. |
| 21 | تحمل شوری | متوسط |
| 22 | مقاومت آلودگی هوا | متوسط |
| 23 | آفات و بیماریها | شته، شپشک آردآلود، کنه تارعنکبوتی (در هوای خشک). تهدید اصلی: پوسیدگی ریشه و ساقه در اثر آبیاری زیاد یا خاک سنگین. |
| 24 | طول عمر | طولانی (دههها، حتی در گلدان) |
| 25 | نیاز به هرس | کم. تنها برای شکلدهی یا حذف شاخههای آسیبدیده. شیره آن سوزشآور است. |
| 26 | کاربرد در طراحی | تکدرختچه نمونه در باغهای گرمسیری و استوایی، گیاه گلدانی مجلل برای تراس و پاسیوهای آفتابگیر، کاشت در محوطه هتلها و رستورانهای لوکس، ساخت گلآذین و دستهگل (لِی). |
| 27 | فاصله کاشت | ۳–۴ متر |
| 28 | امکان کاشت گلدانی | بسیار رایج و توصیهشده. اصلیترین روش کشت در خارج از مناطق استوایی برای انتقال به داخل در زمستان. |
| 29 | نیاز به مراقبت | متوسط به بالا. نیازمند مدیریت دقیق آبیاری، خاک و دمای زمستان. |
| 30 | سازگاری اقلیمی ایران | فقط مناطق کاملاً عاری از یخبندان و با زمستانهای گرم: سواحل جنوب (هرمزگان، سیستان و بلوچستان مانند چابهار و کنارک). در سایر مناطق فقط به صورت گلدانی با انتقال به محیط داخلی گرم در زمستان. |
| 31 | مقاومت باد | متوسط (شاخههای شکننده) |
| 32 | مقاومت سایه | ضعیف (در سایه رشد علفی کرده و گل نمیدهد) |
| 33 | حساسیت به غرقابی | بسیار بالا (مهمترین دلیل مرگ گیاه) |
| 34 | ویژگی خاص | ۱. گلهای معطر و نمادین: نماد هاوائی، بالی و فرهنگ استوایی، در ساخت لِی (گردنبند گل) استفاده میشود. ۲. شیره سمی: شیره سفید آن در صورت تماس با پوست باعث سوزش و در صورت بلعیدن سمی است. ۳. دوره خواب زمستانه: در زمستان یا دوره خشک، تمام برگها را از دست داده و شبیه به یک چوب خشک میشود (طبیعی است). ۴. عطر شبانه: عطر گلها در غروب و شب تشدید میشود. |
| 35 | بهترین زمان کاشت | اواخر بهار یا اوایل تابستان، زمانی که خطر سرما رفع شده است. |
| 36 | نکته مهم طراحی | نماد لوکس و استوایی. این گیاه برای مکانهای خاص و با شرایط کاملاً کنترلشده است. اشتباه در آبیاری = مرگ گیاه. در ایران، کشت گلدانی و انتقال زمستانی آن رایجتر است. |
| 37 | کاربرد اقلیمی پیشنهادی در ایران | ۱. باغهای ساحلی هتلها و ویلاهای جزایر گرم جنوب (کیش، قشم، هرمز). ۲. گلدانهای بزرگ در تراسهای آفتابگیر سراسر کشور (با انتقال زمستانه). ۳. گلخانههای گرم و نمایشی. ۴. نه به عنوان یک گونه برای کاشت در پارکها یا خیابانهای ایران. |
