جَل

جَل با نام علمی  Prunus laurocerasus درختچه ای یا درخت کوچک همیشه‌سبز با برگ‌های چرمی، براق، کشیده و سبز تیره است که به دلیل شاخ و برگ متراکم و جذابش، ارزش زینتی بسیار بالایی دارد. در بهار، خوشه‌های ایستاده و بلندی از گل‌های سفید و معطر شبیه به گل‌های گیلاس بر روی آن پدیدار می‌شوند که به میوه‌های کوچک، تخم‌مرغی شکل و سیاهرنگی تبدیل می‌شوند. این گیاه که بومی مناطق خزری و قفقاز است، سازگاری قابل توجهی با شرایط نیمه‌سایه و سایه، خاک‌های مرطوب و حتی هوای آلوده شهری نشان می‌دهد.

این گونه به دلیل تحمل هرس سنگین و رشد متراکم، یکی از کلاسیک‌ترین گزینه‌ها برای ایجاد پرچین‌های فرم‌یافته و دیوارهای سبز در باغ‌های رسمی اروپایی است. همچنین به عنوان تک‌درختچه زینتی، گیاه پوششی در زیر سایه درختان بزرگ و برای ایجاد پس‌زمینه‌ای همیشه‌سبز در ترکیب‌های باغی کاربرد گسترده‌ای دارد. مقاومت خوب آن در برابر سرما (تا حدود -۲۰ درجه سانتی‌گراد) و سرعت رشد متوسط به سریع، آن را به گیاهی محبوب برای ایجاد حریم خصوصی و مانع بصری در فضای سبز تبدیل کرده است.

در ایران، این گیاه به طور طبیعی در جنگل‌های هیرکانی شمال کشور (گیلان و مازندران) می‌روید و نشان‌دهنده سازگاری ذاتی آن با اقلیم مرطوب و معتدل خزری است. با این حال، برای سایر مناطق ایران، انتخاب آن نیازمند ملاحظات دقیق آبیاری است. در شهرهای شمالی (رشت، ساری) به عنوان یک گیاه بومی و کم‌نیاز پیشنهاد عالی است. در مناطق معتدل کوهستانی (مثل تهران، البرز) با آبیاری منظم در تابستان‌های گرم و خشک می‌تواند رشد خوبی داشته باشد. برای اقلیم‌های گرم و خشک مرکزی و جنوبی، کاشت آن به شدت محدود و پرریسک است و تنها در میکروکلیمای سایه‌دار، مرطوب و با آبیاری فراوان (مانند باغ‌های خصوصی با سایه‌انداز دائمی و سیستم آبیاری قطره‌ای) ممکن است زنده بماند. توجه: تمام بخش‌های گیاه، به ویژه بذرهای داخل میوه، حاوی اسید پروسیک (سیانور) بوده و سمی هستند.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Prunus laurocerasus L.
2 نام فارسی برگ‌بو، غار، پرونوس، گیلاس برگ‌بو
3 نام انگلیسی Cherry Laurel, English Laurel, Common Laurel
4 خانواده Rosaceae
5 تیپ گیاهی درختچه یا درخت کوچک همیشه‌سبز
6 ارتفاع نهایی ۳ تا ۸ متر (به عنوان درختچه معمولاً تا ۴ متر هرس می‌شود)
7 قطر تاج ۲ تا ۶ متر
8 فرم تاج متراکم، گسترده، بوته‌ای تا درختی
9 سرعت رشد متوسط تا سریع
10 طول عمر طولانی
11 رنگ برگ سبز تیره و براق در سطح رو، سبز کمرنگ در سطح زیرین
12 نوع برگ ساده، نیزه‌ای تا بیضی پهن، چرمی، با حاشیه صاف یا کمی دندانه‌دار
13 ریزش برگ ندارد (همیشه‌سبز)
14 زمان گل‌دهی فروردین تا اردیبهشت
15 رنگ گل سفید خامه‌ای
16 عطر گل معطر ملایم و شیرین
17 نوع گل خوشه‌ای استوانه‌ای و ایستاده
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (به‌خاطر شاخ و برگ همیشه‌سبز و متراکم)
19 ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی و پرچینی پرطرفدار)
20 سیستم ریشه متراکم و فیبری، نسبتاً سطحی
21 مقاومت به سرما خوب تا عالی (بسته به رقم، تا -۲۰ تا -۲۵ درجه سانتی‌گراد)
22 مقاومت به گرما متوسط (در گرمای شدید و خشکی هوا ممکن است برگ‌سوزی رخ دهد)
23 تحمل خشکی کم تا متوسط (نیاز رطوبتی نسبی دارد)
24 نیاز آبی متوسط (خاک باید همیشه کمی مرطوب باشد، به ویژه در سال‌های اول و فصل گرما)
25 نیاز نوری نیمه‌سایه تا آفتاب کامل (در مناطق گرم، سایه‌جزئی ضروری است)
26 نوع خاک خاک‌های لومی غنی، مرطوب، با زهکش خوب اما حفظ‌کننده رطوبت
27 زهکشی خاک خوب (از خاک‌های باتلاقی اجتناب شود)
28 تحمل شوری کم
29 تحمل آلودگی هوا خوب
30 مقاومت به باد متوسط (در مکان‌های بسیار بادخیز ممکن است برگ‌ها آسیب ببینند)
31 آفات و بیماری‌ها لکه‌برگی قارچی، شته، شپشک آردآلود (در شرایط مرطوب و بدون جریان هوا)
32 نیاز هرس زیاد (تحمل هرس سنگین را دارد، برای فرم‌دهی پرچین‌ها ضروری است)
33 فاصله کاشت پیشنهادی برای پرچین: ۶۰ تا ۸۰ سانتی‌متر؛ به عنوان تک‌درختچه: ۲ تا ۳ متر
34 کاربرد در طراحی پرچین‌های بلند و فرم‌یافته، دیوار سبز، تک‌نمای همیشه‌سبز، گیاه پوششی سایه‌دوست
35 مناسب فضای شهری بله (به شرط تأمین آب کافی و عدم کاشت در مناطق بسیار گرم و خشک)
36 نکات اجرایی هشدار: تمام بخش‌های گیاه به ویژه دانه‌های داخل میوه سمی هستند. از کاشت در مکان‌های در دسترس کودکان و حیوانات خانگی خودداری شود. در مناطق گرم، آبیاری عمیق و منظم و مالچ‌پاشی ضروری است.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم مرطوب خزری: گیلان، مازندران، گلستان (ایده‌آل). اقلیم معتدل کوهستانی: تهران، البرز، بخش‌هایی از شمال غرب (با آبیاری تابستانه). اقلیم سردسیر: ارتفاعات (با کاشت در مکان‌های محفوظ). نکته: برای اقلیم‌های گرم، خشک و نیمه‌خشک (مرکز، شرق و جنوب) به‌طور کلی توصیه نمی‌شود مگر در میکروکلیماهای خاص با سایه و آبیاری دائمی.
جل