جَل
جَل با نام علمی Prunus laurocerasus درختچه ای یا درخت کوچک همیشهسبز با برگهای چرمی، براق، کشیده و سبز تیره است که به دلیل شاخ و برگ متراکم و جذابش، ارزش زینتی بسیار بالایی دارد. در بهار، خوشههای ایستاده و بلندی از گلهای سفید و معطر شبیه به گلهای گیلاس بر روی آن پدیدار میشوند که به میوههای کوچک، تخممرغی شکل و سیاهرنگی تبدیل میشوند. این گیاه که بومی مناطق خزری و قفقاز است، سازگاری قابل توجهی با شرایط نیمهسایه و سایه، خاکهای مرطوب و حتی هوای آلوده شهری نشان میدهد.
این گونه به دلیل تحمل هرس سنگین و رشد متراکم، یکی از کلاسیکترین گزینهها برای ایجاد پرچینهای فرمیافته و دیوارهای سبز در باغهای رسمی اروپایی است. همچنین به عنوان تکدرختچه زینتی، گیاه پوششی در زیر سایه درختان بزرگ و برای ایجاد پسزمینهای همیشهسبز در ترکیبهای باغی کاربرد گستردهای دارد. مقاومت خوب آن در برابر سرما (تا حدود -۲۰ درجه سانتیگراد) و سرعت رشد متوسط به سریع، آن را به گیاهی محبوب برای ایجاد حریم خصوصی و مانع بصری در فضای سبز تبدیل کرده است.
در ایران، این گیاه به طور طبیعی در جنگلهای هیرکانی شمال کشور (گیلان و مازندران) میروید و نشاندهنده سازگاری ذاتی آن با اقلیم مرطوب و معتدل خزری است. با این حال، برای سایر مناطق ایران، انتخاب آن نیازمند ملاحظات دقیق آبیاری است. در شهرهای شمالی (رشت، ساری) به عنوان یک گیاه بومی و کمنیاز پیشنهاد عالی است. در مناطق معتدل کوهستانی (مثل تهران، البرز) با آبیاری منظم در تابستانهای گرم و خشک میتواند رشد خوبی داشته باشد. برای اقلیمهای گرم و خشک مرکزی و جنوبی، کاشت آن به شدت محدود و پرریسک است و تنها در میکروکلیمای سایهدار، مرطوب و با آبیاری فراوان (مانند باغهای خصوصی با سایهانداز دائمی و سیستم آبیاری قطرهای) ممکن است زنده بماند. توجه: تمام بخشهای گیاه، به ویژه بذرهای داخل میوه، حاوی اسید پروسیک (سیانور) بوده و سمی هستند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Prunus laurocerasus L. |
| 2 | نام فارسی | برگبو، غار، پرونوس، گیلاس برگبو |
| 3 | نام انگلیسی | Cherry Laurel, English Laurel, Common Laurel |
| 4 | خانواده | Rosaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه یا درخت کوچک همیشهسبز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۳ تا ۸ متر (به عنوان درختچه معمولاً تا ۴ متر هرس میشود) |
| 7 | قطر تاج | ۲ تا ۶ متر |
| 8 | فرم تاج | متراکم، گسترده، بوتهای تا درختی |
| 9 | سرعت رشد | متوسط تا سریع |
| 10 | طول عمر | طولانی |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره و براق در سطح رو، سبز کمرنگ در سطح زیرین |
| 12 | نوع برگ | ساده، نیزهای تا بیضی پهن، چرمی، با حاشیه صاف یا کمی دندانهدار |
| 13 | ریزش برگ | ندارد (همیشهسبز) |
| 14 | زمان گلدهی | فروردین تا اردیبهشت |
| 15 | رنگ گل | سفید خامهای |
| 16 | عطر گل | معطر ملایم و شیرین |
| 17 | نوع گل | خوشهای استوانهای و ایستاده |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بهخاطر شاخ و برگ همیشهسبز و متراکم) |
| 19 | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی و پرچینی پرطرفدار) |
| 20 | سیستم ریشه | متراکم و فیبری، نسبتاً سطحی |
| 21 | مقاومت به سرما | خوب تا عالی (بسته به رقم، تا -۲۰ تا -۲۵ درجه سانتیگراد) |
| 22 | مقاومت به گرما | متوسط (در گرمای شدید و خشکی هوا ممکن است برگسوزی رخ دهد) |
| 23 | تحمل خشکی | کم تا متوسط (نیاز رطوبتی نسبی دارد) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط (خاک باید همیشه کمی مرطوب باشد، به ویژه در سالهای اول و فصل گرما) |
| 25 | نیاز نوری | نیمهسایه تا آفتاب کامل (در مناطق گرم، سایهجزئی ضروری است) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی غنی، مرطوب، با زهکش خوب اما حفظکننده رطوبت |
| 27 | زهکشی خاک | خوب (از خاکهای باتلاقی اجتناب شود) |
| 28 | تحمل شوری | کم |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | خوب |
| 30 | مقاومت به باد | متوسط (در مکانهای بسیار بادخیز ممکن است برگها آسیب ببینند) |
| 31 | آفات و بیماریها | لکهبرگی قارچی، شته، شپشک آردآلود (در شرایط مرطوب و بدون جریان هوا) |
| 32 | نیاز هرس | زیاد (تحمل هرس سنگین را دارد، برای فرمدهی پرچینها ضروری است) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | برای پرچین: ۶۰ تا ۸۰ سانتیمتر؛ به عنوان تکدرختچه: ۲ تا ۳ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | پرچینهای بلند و فرمیافته، دیوار سبز، تکنمای همیشهسبز، گیاه پوششی سایهدوست |
| 35 | مناسب فضای شهری | بله (به شرط تأمین آب کافی و عدم کاشت در مناطق بسیار گرم و خشک) |
| 36 | نکات اجرایی | هشدار: تمام بخشهای گیاه به ویژه دانههای داخل میوه سمی هستند. از کاشت در مکانهای در دسترس کودکان و حیوانات خانگی خودداری شود. در مناطق گرم، آبیاری عمیق و منظم و مالچپاشی ضروری است. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم مرطوب خزری: گیلان، مازندران، گلستان (ایدهآل). اقلیم معتدل کوهستانی: تهران، البرز، بخشهایی از شمال غرب (با آبیاری تابستانه). اقلیم سردسیر: ارتفاعات (با کاشت در مکانهای محفوظ). نکته: برای اقلیمهای گرم، خشک و نیمهخشک (مرکز، شرق و جنوب) بهطور کلی توصیه نمیشود مگر در میکروکلیماهای خاص با سایه و آبیاری دائمی. |
