انگورفرنگی
-
باغ گیاهشناسی میسوری (Missouri Botanical Garden)، انگورفرنگی را به عنوان یک درختچه میوهده سازگار و مقاوم به سرما برای باغهای معتدل معرفی میکند. این منبع تأکید دارد که گیاه برای تولید مطلوب به خاک مرطوب اما زهکشیشده، آفتاب کامل و هرس سالانه نیاز دارد. همچنین خاطرنشان میکند که اگرچه گیاه خودبارور است، اما کاشت چندین رقم در کنار هم میتواند به طور چشمگیری عملکرد را افزایش دهد (منبع: Missouri Botanical Garden – Ribes rubrum).
-
خدمات توسعه کشاورزی دانشگاه ایالتی اورگن (OSU Extension) در راهنمای خود بر اهمیت هرس صحیح تأکید میکند. بهترین میوه بر روی شاخههای ۲ تا ۳ ساله تشکیل میشود، بنابراین هدف هرس حذف شاخههای مسنتر از ۳ سال و حفظ ساختار باز و پر نور برای بوته است. آنها همچنین توصیه میکنند برای جلوگیری از شیوع بیماری، هرس در دوره خواب گیاه و با ابزار استریل انجام شود (منبع: Oregon State University Extension – Growing Red Currants).
-
انجمن سلطنتی باغبانی بریتانیا (RHS)، که این گیاه را دارای جایزه شایستگی باغ (Award of Garden Merit) میداند، هشدار مهمی در مورد بیماری زنگ ستارهای کاج میدهد. این قارچ چرخه زندگی خود را بین گیاهان خانواده غاریان (مانند انگورفرنگی) و درختان خانواده کاجیان تکمیل میکند. RHS توصیه میکند از کاشت این گیاه در مجاورت (حداقل ۳۰۰ متری) درختان کاج و سرو خودداری شود تا از آسیب به هر دو گیاه جلوگیری گردد (منبع: Royal
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Ribes rubrum L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Ribes: از نام عربی «ریباس» برای یک گیاه ترشمزه. rubrum: به معنای «قرمز». |
| ۲ | نام فارسی | گیله قرمز، انگورفرنگی قرمز |
| ۳ | نام انگلیسی | Red Currant, Garden Currant, White Currant (برای ارقام سفید) |
| ۴ | خانواده | Grossulariaceae (غاریان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | درختچهی خزانکننده و چندساله. |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۱ تا ۱.۵ متر (به ندرت تا ۲ متر). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۱ تا ۱.۵ متر. |
| ۸ | فرم رشد | درختچهای متراکم و چندشاخه. |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط. |
| ۱۰ | طول عمر | ۱۰ تا ۲۰ سال (با مراقبت خوب). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز متوسط. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، کفگرد (کفبرگی)، با ۳-۵ لوب دندانهدار، متناوب. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اوایل تا اواسط بهار (فروردین – اردیبهشت). |
| ۱۵ | رنگ گل | سبز-زرد کمرنگ و نامحسوس. |
| ۱۶ | عطر گل | ملایم. |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین خوشهای آویزان (رقّانه) حاوی ۵-۱۰ گل. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | متوسط (بیشتر ارزش میوهدهی دارد). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بالا. کشت تجاری برای میوه تازه، مربا، ژله، آبمیوه و شیرینیپزی. |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشههای سطحی و فیبری. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار بالا. تا منطقه سختبودن USDA 3 مقاوم است (تا -40°C). گلهای زودرس ممکن است آسیب ببینند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | متوسط. گرما را تحمل میکند اما در گرمای شدید و خشک ممکن است میوهها بریزند یا بسوزند. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | پایین. برای تولید میوه باکیفیت به رطوبت منظم خاک نیاز دارد. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط به بالا، به ویژه در دوره تشکیل و رشد میوه. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه. برای شیرین شدن میوهها آفتاب کامل بهتر است. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک غنی، حاصلخیز، با زهکشی خوب و سرشار از مواد آلی. pH ایدهآل: ۶.۰ تا ۶.۵ (اسیدی تا خنثی). |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید خوب باشد. ماندابی را تحمل نمیکند. |
| ۲۸ | تحمل شوری | پایین. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط (در بادهای شدید میتواند شاخهها بشکنند). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | آفات: شته، کنه تارعنکبوتی، کرم طوقهبُر. بیماری: سفیدک پودری، لکه برگی قارچی، زنگ. |
| ۳۲ | نیاز هرس | ضروری. هدف حذف شاخههای مسن (بیش از ۳ سال)، ضعیف و بیمار و باز کردن مرکز بوته برای نور و هوا است. بهترین زمان هرس در زمان خواب زمستانی است. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیازمند کوددهی سالانه. استفاده از کمپوست پوسیده یا کودهای متعادل در اواخر زمستان/اوایل بهار. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. قلمه چوب سخت در پاییز/زمستان (متعارف). ۲. خوابانیدن شاخه. ۳. کاشت بذر (برای تولید ارقام جدید). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱.۲ تا ۱.۵ متر بین بوتهها. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | باغ میوه، حاشیههای خوراکی، کاشت در گلدانهای بزرگ. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بله، برای باغهای شهری و حیاطهای کوچک. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | خودبارور است اما کاشت چند رقم مجاور هم میتواند میزان محصول را افزایش دهد. برای جلوگیری از انتقال بیماری زنگ ستارهای کاج، نباید در مجاورت درختان کاج و سرو کاشته شود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | گیاهان جاذب حشرات مفید مانند گلهای جعفری یا گشنیز. دور از تیره کاجیان. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. گلها برای زنبورهای عسل و دیگر گردهافشانها مفید هستند. میوهها غذای پرندگان است. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | میزبان واسط بیماری زنگ ستارهای کاج است. در برخی ایالات آمریکا کشت آن به دلیل تهدید صنعت چوب کاج ممنوع است. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | میوههای ترش، آبدار و پر از ویتامین C که به صورت خوشههای بلند و زیبا (strigs) از شاخه آویزان میشوند. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | بله. میوهها خوراکی، سرشار از ویتامین C، آنتیاکسیدان و فیبر. در مربا، ژله، سس، کیک و به صورت تازه مصرف میشود. برگها در طب سنتی اروپا کاربرد داشتهاند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | ۱. گرما و خشکی تابستان: نیاز به آبیاری منظم و سایهجزئی در بعدازظهر دارد. ۲. خاکهای قلیایی: نیاز به اصلاح خاک برای کاهش pH. ۳. بیماری زنگ: در مناطقی که کاج و سرو زیاد است. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در ارتفاعات و مناطق معتدل شمالی کشور. استفاده از مالچ برای حفظ رطوبت خاک. اصلاح خاک با کودهای اسیدی مانند سولفات آمونیوم یا گوگرد. انتخاب ارقام مقاوم به گرما. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Rovada’: دیررس، پر محصول. ‘Jonkheer van Tets’: زودرس. ‘White Versailles’: میوه سفید-زرد و شیرینتر. ‘Red Lake’: متداول. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | منظم و عمیق. در تابستانهای گرم به آبیاری حداقل هفتهای دو بار نیاز دارد. سیستم قطرهای ایدهآل است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در سایهجزئی بعدازظهر (به ویژه در مناطق گرم). در باغهای شمالی کشور (گیلان، مازندران، البرز) در آفتاب کامل نیز قابل کشت است. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | برداشت کل خوشه (با ساقه) زمانی که میوهها کاملاً رنگی و آبدار شدند. برای خشک کردن میوه (مانند کشمش) رایج نیست، بیشتر به صورت تازه، فریز شده یا فراوری شده استفاده میشود. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق معتدل و مرطوب شمالی (سواحل خزر، دامنه شمالی البرز) اقلیم ایدهآل. در مناطق کوهستانی معتدل (همدان، ارتفاعات فارس) با مدیریت آبیاری. در مناطق مرکزی و گرم تنها در ارتفاعات یا با ایجاد سایه و آبیاری بسیار منظم. |
