گل گلاب
گل گلاب با نام علمی Rosa damascena گل محمدی یا رز دمشقی، یکی از اصیلترین و باارزشترین گونههای رز در جهان است که بیش از هر جای دیگر، با تاریخ و فرهنگ ایران گره خورده است. برخلاف نسترن وحشی، این گیاه بیشتر بهخاطر گلهای معطر بینظیرش که در صبح زود و پیش از گرم شدن هوا باید چیده شوند، کشت میگردد. گلبرگهای صورتی رنگ و پرشمار آن، منبع اصلی تولید گلاب، عطر گرانبها (اسانس رز)، عسل گل محمدی و فرآوردههای آرایشی-دارویی است. این گیاه بهصورت درختچهای بلند با شاخههای نازک و آویخته رشد میکند و خارهای ریز و تیزی دارد. گلدهی آن بهصورت دستهجمعی و اغلب در دو موج اصلی (بهار و پاییز در برخی مناطق) اتفاق میافتد و منظرهای خیرهکننده و عطری فراموشنشدنی ایجاد میکند. گل محمدی نماد کشاورزی ارزشآفرین و صنایع تبدیلی در مناطق نیمهخشک مرکزی ایران بهشمار میرود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Rosa × damascena Mill. (یک دورگه طبیعی) |
| 2 | نام فارسی | گل محمدی، گل گلاب |
| 3 | نام انگلیسی | Damask Rose |
| 4 | خانواده | Rosaceae (گلسرخیان) |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه برگریز/نیمهبرگریز (بسته به اقلیم) |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۱.۵ تا ۲.۵ متر |
| 7 | قطر تاج | ۱ تا ۱.۸ متر |
| 8 | فرم تاج | بوتهای راست، با شاخههای نازک و آویخته (خمیده) |
| 9 | سرعت رشد | متوسط |
| 10 | طول عمر | طولانی (در مزارع اقتصادی معمولاً ۱۰-۱۵ سال بهرهدهی دارد) |
| 11 | رنگ برگ | سبز مایل به خاکستری (کدر)، پشت برگ کرکدار |
| 12 | نوع برگ | مرکب شانهای، با ۵-۷ برگچه بیضی شکل |
| 13 | ریزش برگ | کامل پاییزه در مناطق سرد؛ نیمهبرگریز در مناطق معتدل |
| 14 | زمان گلدهی | اصلی: اردیبهشت تا خرداد (۴۵-۳۰ روز). ثانویه: مهرماه در برخی مناطق و واریتهها. |
| 15 | رنگ گل | صورتی ملایم تا نسبتاً پررنگ |
| 16 | عطر گل | معطر بسیار قوی، شیرین و پیچیده (مشهورترین عطر در میان رزها) |
| 17 | نوع گل | پُرپَر (بین ۳۰ تا ۵۰ گلبرگ)، گلها در دستههای ۳ تا ۷ تایی |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (ظاهر و عطر استثنایی) |
| 19 | ارزش اقتصادی | بسیار بالا و خاص. تولید گلاب، اسانس (اتار)، عطر، مربا، دارو، عسل تخصصی. |
| 20 | سیستم ریشه | عمیق و گسترده، اما حساستر از نسترن |
| 21 | مقاومت به سرما | زیاد (تا -۱۵ تا -۲۰ درجه سانتیگراد در خواب زمستانه). سرماهای دیررس بهاره به گلها آسیب جدی میزند. |
| 22 | مقاومت به گرما | متوسط به بالا. گرمای شدید و خشک باعث کاهش عطر و سوختگی گلها میشود. |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط (پس از استقرار). برای تولید اقتصادی گل باکیفیت، آبیاری منظم ضروری است. |
| 24 | نیاز آبی | متوسط تا زیاد (در دوره گلدهی نیاز آبی بالا). روش آبیاری نشتی یا قطرهای ترجیح داده میشود. |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۸-۶ ساعت). سایه باعث کاهش شدید گلدهی و عطر میشود. |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی، غنی، حاصلخیز با ماده آلی کافی. |
| 27 | زهکشی خاک | باید عالی باشد. ماندابی باعث پوسیدگی ریشه میشود. |
| 28 | تحمل شوری | کم (حساس است). شوری خاک و آب کیفیت محصول را شدیداً کاهش میدهد. |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | متوسط |
| 30 | مقاومت به باد | متوسط. بادهای گرم و خشک به گلها آسیب میزنند. نیاز به بادشکن در مزارع بزرگ دارد. |
| 31 | آفات و بیماریها | حساستر از نسترن. آفات: شته، کنه تارعنکبوتی، زنبور برگخوار. بیماریها: سفیدک پودری، لکه سیاه، بلایت. |
| 32 | نیاز هرس | بسیار مهم. هرس سالانه پس از گلدهی برای حذف شاخههای ضعیف، مسن و بیمار و تحریک رشد جوانههای گلدهنده سال بعد. |
| 33 | تغذیه (کوددهی) | نیاز به تغذیه منظم. ترکیبی از کود دامی پوسیده در پاییز و کودهای NPK متعادل در شروع رشد بهار. |
| 34 | روش تکثیر | اصلی: قلمه نیمهچوبی در اواخر تابستان. دیگر روشها: پیوند روی پایه Rosa canina، خوابانیدن، پاجوش. |
| 35 | فاصله کاشت | در مزارع: ۱.۵ × ۲ متر تا ۲ × ۲ متر. در فضای سبز: ۱.۵ تا ۲ متر. |
| 36 | کاربرد در طراحی | باغهای معطر (سنتی ایرانی)، مزارع گل اقتصادی، باغهای گیاهان دارویی، کاشت در حاشیههای آفتابی پارکها، باغهای رز. |
| 37 | مناسب فضای شهری | مناسب، اما در مکانهای کمرشد و پرتردد (بهخاطر خارها) و دور از آلودگی شدید. |
| 38 | نکات اجرایی ویژه | زمان چیدن گل: سحرگاه، قبل از طلوع آفتاب که عطر به اوج خود میرسد. کاربرد اصلی: بیش از ۹۰٪ اسانس جهانی گل محمدی از ایران و بلغارستان میآید. مقاومت: نسبت به Rosa canina حساستر و نیازمند مراقبت بیشتر است. |
| 39 | همنشینهای مناسب | گیاهان کمآب و آفتابدوست مانند اسطوخودوس، مریمگلی، سنتولینا. |
| 40 | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق معتدل و سرد کوهپایهای. پایتخت تاریخی کشت: کاشان (قمصر، برزک)، آذربایجان شرقی (میانه)، فارس، خراسان. مناطق مناسب: کرج، تهران (ارتفاعات)، اصفهان، همدان، شیراز. مناطق نامناسب: مناطق خیلی گرم و مرطوب جنوبی و خیلی سرد بدون پوشش برف. |
