گل گلاب

گل گلاب با نام علمی Rosa damascena گل محمدی یا رز دمشقی، یکی از اصیل‌ترین و باارزش‌ترین گونه‌های رز در جهان است که بیش از هر جای دیگر، با تاریخ و فرهنگ ایران گره خورده است. برخلاف نسترن وحشی، این گیاه بیشتر به‌خاطر گل‌های معطر بی‌نظیرش که در صبح زود و پیش از گرم شدن هوا باید چیده شوند، کشت می‌گردد. گلبرگ‌های صورتی رنگ و پرشمار آن، منبع اصلی تولید گلاب، عطر گران‌بها (اسانس رز)، عسل گل محمدی و فرآورده‌های آرایشی-دارویی است. این گیاه به‌صورت درختچه‌ای بلند با شاخه‌های نازک و آویخته رشد می‌کند و خارهای ریز و تیزی دارد. گل‌دهی آن به‌صورت دسته‌جمعی و اغلب در دو موج اصلی (بهار و پاییز در برخی مناطق) اتفاق می‌افتد و منظره‌ای خیره‌کننده و عطری فراموش‌نشدنی ایجاد می‌کند. گل محمدی نماد کشاورزی ارزش‌آفرین و صنایع تبدیلی در مناطق نیمه‌خشک مرکزی ایران به‌شمار می‌رود.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Rosa × damascena Mill. (یک دورگه طبیعی)
2 نام فارسی گل محمدی، گل گلاب
3 نام انگلیسی Damask Rose
4 خانواده Rosaceae (گل‌سرخیان)
5 تیپ گیاهی درختچه برگریز/نیمه‌برگریز (بسته به اقلیم)
6 ارتفاع نهایی ۱.۵ تا ۲.۵ متر
7 قطر تاج ۱ تا ۱.۸ متر
8 فرم تاج بوته‌ای راست، با شاخه‌های نازک و آویخته (خمیده)
9 سرعت رشد متوسط
10 طول عمر طولانی (در مزارع اقتصادی معمولاً ۱۰-۱۵ سال بهره‌دهی دارد)
11 رنگ برگ سبز مایل به خاکستری (کدر)، پشت برگ کرک‌دار
12 نوع برگ مرکب شانه‌ای، با ۵-۷ برگچه بیضی شکل
13 ریزش برگ کامل پاییزه در مناطق سرد؛ نیمه‌برگریز در مناطق معتدل
14 زمان گل‌دهی اصلی: اردیبهشت تا خرداد (۴۵-۳۰ روز). ثانویه: مهرماه در برخی مناطق و واریته‌ها.
15 رنگ گل صورتی ملایم تا نسبتاً پررنگ
16 عطر گل معطر بسیار قوی، شیرین و پیچیده (مشهورترین عطر در میان رزها)
17 نوع گل پُرپَر (بین ۳۰ تا ۵۰ گلبرگ)، گل‌ها در دسته‌های ۳ تا ۷ تایی
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (ظاهر و عطر استثنایی)
19 ارزش اقتصادی بسیار بالا و خاص. تولید گلاب، اسانس (اتار)، عطر، مربا، دارو، عسل تخصصی.
20 سیستم ریشه عمیق و گسترده، اما حساس‌تر از نسترن
21 مقاومت به سرما زیاد (تا -۱۵ تا -۲۰ درجه سانتی‌گراد در خواب زمستانه). سرماهای دیررس بهاره به گل‌ها آسیب جدی می‌زند.
22 مقاومت به گرما متوسط به بالا. گرمای شدید و خشک باعث کاهش عطر و سوختگی گل‌ها می‌شود.
23 تحمل خشکی متوسط (پس از استقرار). برای تولید اقتصادی گل باکیفیت، آبیاری منظم ضروری است.
24 نیاز آبی متوسط تا زیاد (در دوره گل‌دهی نیاز آبی بالا). روش آبیاری نشتی یا قطره‌ای ترجیح داده می‌شود.
25 نیاز نوری آفتاب کامل (حداقل ۸-۶ ساعت). سایه باعث کاهش شدید گل‌دهی و عطر می‌شود.
26 نوع خاک خاک‌های لومی، غنی، حاصلخیز با ماده آلی کافی.
27 زهکشی خاک باید عالی باشد. ماندابی باعث پوسیدگی ریشه می‌شود.
28 تحمل شوری کم (حساس است). شوری خاک و آب کیفیت محصول را شدیداً کاهش می‌دهد.
29 تحمل آلودگی هوا متوسط
30 مقاومت به باد متوسط. بادهای گرم و خشک به گل‌ها آسیب می‌زنند. نیاز به بادشکن در مزارع بزرگ دارد.
31 آفات و بیماری‌ها حساس‌تر از نسترن. آفات: شته، کنه تارعنکبوتی، زنبور برگ‌خوار. بیماری‌ها: سفیدک پودری، لکه سیاه، بلایت.
32 نیاز هرس بسیار مهم. هرس سالانه پس از گل‌دهی برای حذف شاخه‌های ضعیف، مسن و بیمار و تحریک رشد جوانه‌های گل‌دهنده سال بعد.
33 تغذیه (کوددهی) نیاز به تغذیه منظم. ترکیبی از کود دامی پوسیده در پاییز و کودهای NPK متعادل در شروع رشد بهار.
34 روش تکثیر اصلی: قلمه نیمه‌چوبی در اواخر تابستان. دیگر روش‌ها: پیوند روی پایه Rosa canina، خوابانیدن، پاجوش.
35 فاصله کاشت در مزارع: ۱.۵ × ۲ متر تا ۲ × ۲ متر. در فضای سبز: ۱.۵ تا ۲ متر.
36 کاربرد در طراحی باغ‌های معطر (سنتی ایرانی)، مزارع گل اقتصادی، باغ‌های گیاهان دارویی، کاشت در حاشیه‌های آفتابی پارک‌ها، باغ‌های رز.
37 مناسب فضای شهری مناسب، اما در مکان‌های کمرشد و پرتردد (به‌خاطر خارها) و دور از آلودگی شدید.
38 نکات اجرایی ویژه زمان چیدن گل: سحرگاه، قبل از طلوع آفتاب که عطر به اوج خود می‌رسد. کاربرد اصلی: بیش از ۹۰٪ اسانس جهانی گل محمدی از ایران و بلغارستان می‌آید. مقاومت: نسبت به Rosa canina حساس‌تر و نیازمند مراقبت بیشتر است.
39 همنشین‌های مناسب گیاهان کم‌آب و آفتاب‌دوست مانند اسطوخودوس، مریم‌گلی، سنتولینا.
40 اقلیم پیشنهادی در ایران به‌ترین اقلیم: مناطق معتدل و سرد کوهپایه‌ای. پایتخت تاریخی کشت: کاشان (قمصر، برزک)، آذربایجان شرقی (میانه)، فارس، خراسانمناطق مناسب: کرج، تهران (ارتفاعات)، اصفهان، همدان، شیراز. مناطق نامناسب: مناطق خیلی گرم و مرطوب جنوبی و خیلی سرد بدون پوشش برف.
گل گلاب