سنا
-
سنا با نام علمی Senna surattensis (همان Cassia surattensis)، درختچه یا درخت کوچک همیشهسبز تا نیمهخزان از خانواده Fabaceae (زیرخانواده Caesalpinioideae) است. خاستگاه آن مناطق گرمسیری آسیا، از هند و سریلانکا تا جنوب شرقی آسیا است. این گیاه بهدلیل گلدهی انبوه و طولانی مدت خود مورد توجه است؛ خوشههای انتهایی گلهای زرد طلایی و پنجگلبرگی آن در طول سال، به ویژه در فصلهای گرم، ظاهر میشوند. برگهای آن مرکب شانهای زوج، با برگچههای سبز روشن و بیضوی شکل هستند. این گونه به دلیل تحمل به خشکی و گرما، اغلب در فضای سبز مناطق گرمسیری و به عنوان یک گیاه زینتی خیابانی کاشته میشود.
-
در باغبانی این گیاه به عنوان یک گلدان زینتی تابستانه در فضای باز یا یک درختچه گلخانهای پرورش مییابد و نیازمند مکان کاملاً آفتابی است. از دیدگاه اکولوژیک، گلهای آن برای پروانهها و زنبورها جذاب است. در طب سنتی چین ، برگها و گلهای برخی گونههای مرتبط Senna به دلیل خواص مسهلی شناخته شدهاند، اما استفاده از S. surattensis به طور خاص در متون کلاسیک چینی کمتر برجسته است. تحقیقات فیتوشیمیایی مدرن بر روی این گونه وجود ترکیباتی مانند آنتراکینونها را تأیید کرده است که نیاز به احتیاط در مصرف داخلی را نشان میدهد.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Senna surattensis (Burm.f.) H.S.Irwin & Barneby (نام مترادف: Cassia surattensis Burm.f.) |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Senna: از نام عربی «سنا» (Sanā). surattensis: اشاره به شهر سورات (Surat) در ایالت گجرات هند. |
| ۲ | نام فارسی | کاسیای سورات، درخت چتری زرد |
| ۳ | نام انگلیسی | Scrambled Egg Tree, Glaucous Cassia, Bush Senna, Surat Senna |
| ۴ | خانواده | Fabaceae (بقولات) |
| ۵ | تیپ گیاهی | درختچه یا درخت کوچک همیشهسبز تا نیمهخزان |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۳ تا ۸ متر (در شرایط ایدهآل). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳ تا ۶ متر. |
| ۸ | فرم رشد | درختچهای با تاج گرد، متراکم و گسترده، گاهی به فرم درختی کوچک با چند تنه. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | متوسط. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز روشن تا سبز مایل به آبی (گلوسی). |
| ۱۲ | نوع برگ | مرکب شانهای زوج، به طول ۱۰-۲۰ سانتیمتر، دارای ۴-۸ جفت برگچه بیضوی تا واژنیزهای. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز، اما در مناطق با زمستان خنک یا خشکی شدید ممکن است بخشی از برگها بریزد. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | تقریباً در تمام سال، با اوج در بهار، تابستان و پاییز. |
| ۱۵ | رنگ گل | زرد طلایی درخشان. |
| ۱۶ | عطر گل | فاقد عطر قوی. |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین خوشهای انتهایی، پر از گلهای پنجگلبرگی با پرچمهای مشخص. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا (به دلیل گلدهی طولانی و رنگ زرد درخشان). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط. عمدتاً در فضای سبز و باغهای گرمسیری. |
| ۲۰ | سیستم ریشه | عمیق و گسترده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | کم. به یخبندان حساس است. آسیب در دمای نزدیک صفر درجه سانتیگراد آغاز میشود (Zone 10-12). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی پس از استقرار کامل. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط. آبیاری منظم در دوره استقرار و گلدهی سنگین، سپس تحمل خوب خشکی. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶-۸ ساعت). |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، شنی، با زهکشی عالی. تحمل نسبی به خاکهای فقیر و قلیایی. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | عالی. ضروری است. |
| ۲۸ | تحمل شوری | متوسط. برای کاشت در مناطق ساحلی گرمسیری مناسب است. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (به دلیل سیستم ریشه عمیق). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | مقاومت خوب. گاهی شته، سپردار یا کپک دودهای. |
| ۳۲ | نیاز هرس | متوسط. هرس پس از گلدهی برای حفظ فرم و تراکم و حذف شاخههای مرده. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کمنیاز. یک بار در ابتدای فصل رشد با کود متعادل کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. کاشت بذر (پس از خراش دهی یا خیساندن). ۲. قلمه چوب نیمهسخت. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳ تا ۵ متر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | درخت سایهدار و زینتی خیابانی در مناطق گرم، پرچین گلدار، کاشت تکی یا گروهی در پارکها و میادین، بادشکن. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای شهرهای گرم و خشک و ساحلی جنوب ایران. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هرس: اگر به صورت درخت تربیت شود، حذف شاخههای پایینی ضروری است. گلدهی: هرس سبک پس از هر موج گلدهی، گلدهی بعدی را تحریک میکند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | دیگر درختان و درختچههای مقاوم به خشکی و گرما: آکاسیا، برگنو، یوکا، نخلهای زینتی. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب. گلهای آن منبع شهد برای زنبورها، پروانهها و سایر حشرات مفید است. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. میوههای لگوم (غلاف) آن ممکن است ریختوپاش ایجاد کنند. ۲. تمام بخشهای گیاه، به ویژه دانهها، در صورت بلعیده شدن ممکن است سمی باشند و اثر مسهلی ایجاد کنند. ۳. حساس به یخبندان. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلدهی تقریباً دائمی و بسیار پرپشت با گلهای زرد طلایی درخشان. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | هشدار: به طور معمول خوراکی نیست. در برخی مناطق از برگهای آن به عنوان مسهل ملایم یا در درمانهای پوستی موضعی استفاده سنتی شده است، اما به دلیل وجود ترکیبات آنتراکینونی باید با احتیاط و تحت نظر متخصص مصرف شود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | حساسیت مطلق به یخبندان، محدود کردن کشت به مناطق خاص. ناشناخته بودن نسبی در بازار گیاهان زینتی. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | منطقهیابی دقیق: کشت تنها در مناطق کاملاً عاری از یخبندان سواحل جنوبی (هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان). کاربرد: معرفی به عنوان یک گزینه عالی برای فضای سبز شهری، میادین و پارکهای این مناطق. تکثیر: توسعه تولید در نهالستانهای جنوب کشور. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | معمولاً گونه اصلی کشت میشود. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار کامل (۲-۳ سال) در مناطق ساحلی جنوب، نیاز به آبیاری کمی دارد. در مناطق داخلی گرم، آبیاری عمیق و با فاصله (هر ۱۰-۱۴ روز) کافی است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در باغهای وسیع مناطق گرمسیر جنوب، به عنوان درخت سایهدار و گلدار در حیاط، یا به صورت ردیفی در حاشیه بلوارها. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها برای کارهای هنری خشک میشوند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق ایدهآل: سواحل گرم و بدون یخبندان خلیج فارس و دریای عمان (شهرهایی مانند بندرعباس، چابهار). مناطق با مدیریت (گلدانی): در سایر مناطق میتوان آن را در گلدان بزرگ نگهداری و در زمستان به محیط محفوظ منتقل کرد. مناطق ممنوعه: کلیه مناطق با زمستان سرد یا یخبندان. |


