پر طاووسی

Spartium junceum که در ایران با نام پر طاووسی شناخته می‌شود، درختچه‌ای برگریز با شاخه‌های سبز، باریک و استوانه‌ای (ژونس‌شکل) است که وظیفه فتوسنتز را بر عهده دارند. این شاخه‌های سبز و انعطاف‌پذیر، حتی در فصل زمستان که گیاه بی‌برگ است، جلوه بصری خود را حفظ می‌کنند. در اواخر بهار تا اوایل تابستان، گل‌های زرد طلایی، بزرگ و بسیار معطر به صورت انبوه سرتاسر شاخه‌ها را می‌پوشانند و منظره‌ای چشمگیر ایجاد می‌کنند. این گیاه متعلق به خانواده نخودها (Fabaceae) بوده و مانند بسیاری از اعضای این خانواده، توانایی تثبیت نیتروژن هوا را دارد و می‌تواند خاک‌های فقیر را غنی کند.

این گونه به دلیل نیاز آبی بسیار کم، تحمل بالا به خشکی و شوری، و سازگاری با خاک‌های کم‌عمق و سنگلاخی، یک گزینه ایده‌آل برای فضای سبز پایدار (Xeriscaping) و احیای زمین‌های تخریب‌شده است. رشد سریع و سیستم ریشه‌ای عمیق آن، برای کنترل فرسایش خاک در شیب‌های تند بسیار مؤثر است. در طراحی منظر، از آن می‌توان به عنوان تک‌درختچه زینتی، پرچین آزاد و یا در کاشت‌های گروهی برای ایجاد توده‌رنگی طلایی استفاده کرد. عطر شدید و شیرین گل‌های آن جاذب پروانه‌ها و زنبورهاست.

در ایران، این گیاه به طور طبیعی در برخی مناطق شمالی می‌روید، اما به دلیل سازگاری فوق‌العاده‌اش، کاشت آن در اکثر نقاط کشور توصیه می‌شود. به ویژه برای استان‌های مرکزی، جنوبی و شرقی با اقلیم گرم و خشک (مانند اصفهان، یزد، کرمان، سیستان و بلوچستان) گزینه‌ای ممتاز است. همچنین در مناطق کوهپایه‌ای و نیمه‌خشک (مانند حاشیه زاگرس) عملکرد درخشانی دارد. برای جزیره‌های میانی بزرگراه‌ها، کمربندهای سبز شهری در اطراف کلانشهرها و زمین‌های لم‌یزرع، انتخاب این گیاه به دلیل مقاومت در برابر کم‌آبی، گرما، باد و آلودگی هوای شهری، بسیار مقرون به صرفه و موفق خواهد بود. نکته مهم، هرس منظم پس از گل‌دهی برای جلوگیری از تولید بی‌رویه بذر و حفظ فرم بوته است.

ردیف مشخصه توضیحات
1 نام علمی Spartium junceum L.
2 نام فارسی پر طاووسی
3 نام انگلیسی Spanish Broom, Weavers Broom
4 خانواده Fabaceae (Leguminosae)
5 تیپ گیاهی درختچه برگریز بزرگ
6 ارتفاع نهایی ۲ تا ۴ متر
7 قطر تاج ۲ تا ۳ متر
8 فرم تاج بوته‌ای عمودی، جارویی شکل
9 سرعت رشد سریع
10 طول عمر نسبتاً طولانی (بیش از ۲۰ سال)
11 رنگ ساقه و برگ ساقه: سبز زمستانه؛ برگ: سبز کم‌رنگ، ریز و زودافت
12 نوع برگ ساده، نیزه‌ای کوچک؛ بیشتر فتوسنتز توسط ساقه‌ها انجام می‌شود
13 ریزش برگ زودگذر (خزان جزئی و نامحسوس)
14 زمان گل‌دهی اردیبهشت تا مرداد (اوج خرداد-تیر)
15 رنگ گل زرد طلایی روشن
16 عطر گل بسیار قوی و شیرین
17 نوع گل پروانه‌آسا، به صورت خوشه‌های انتهایی
18 ارزش زینتی زیاد (به‌ویژه در زمان گل‌دهی و به دلیل فرم خاص ساقه‌ها)
19 ارزش اقتصادی متوسط (کنترل فرسایش، زنبورداری، گیاه پوششی و تثبیت‌کننده نیتروژن)
20 سیستم ریشه عمیق و گسترده
21 مقاومت به سرما خوب (تا حدود -۱۵ درجه سانتی‌گراد)
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد
23 تحمل خشکی بسیار زیاد (پس از استقرار)
24 نیاز آبی بسیار کم (گیاهی برای خشک‌منظر)
25 نیاز نوری آفتاب کامل (سایه را تحمل نمی‌کند)
26 نوع خاک هر نوع خاک، حتی فقیر، شنی، سنگریزه‌ای و کم‌عمق
27 زهکشی خاک باید عالی باشد (به هیچ وجه خاک باتلاقی را تحمل نمی‌کند)
28 تحمل شوری زیاد
29 تحمل آلودگی هوا زیاد
30 مقاومت به باد بسیار زیاد
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بسیار بالا؛ آفات و بیماری خاصی ندارد
32 نیاز هرس متوسط (هرس سبک پس از گل‌دهی برای تحریک گل‌دهی سال بعد و جلوگیری از بذرافشانی)
33 فاصله کاشت پیشنهادی ۱.۵ تا ۲.۵ متر
34 کاربرد در طراحی تک‌نمای زینتی، پرچین، کاشت گروهی، تثبیت شیب‌ها و خاکریزها، خشک‌منظر
35 مناسب فضای شهری بسیار مناسب (برای میادین، حاشیه بزرگراه‌ها، پارک‌های کم‌آب)
36 نکات اجرایی هشدار: تمام بخش‌های گیاه به ویژه دانه‌ها سمی هستند. از کاشت در کنار زمین‌های کشاورزی خودداری شود. برای جلوگیری از تهاجمی شدن، غلاف‌های بذر را قبل از ریزش جمع‌آوری کنید.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم‌های گرم و خشک: مرکز، شرق و جنوب شرق ایران (یزد، کرمان، سیستان). اقلیم‌های نیمه‌خشک و معتدل: اغلب مناطق فلات مرکزی و کوهپایه‌های زاگرس. اقلیم مدیترانه‌ای: سواحل شمالی. نکته: در مناطق سردسیر شدید (مانند آذربایجان با زمستان‌های بسیار سرد) ممکن است آسیب ببیند.
پرطاووسی