یاس بنفش
درختچه یاس بنفش با نام علمی Syringa vulgaris، معروف به «یاس بنفش» یا «یاس شیروانی»، بیش از یک درختچه گلدار است؛ یک تجربه حسی کامل که با عطر شیرین، غلیظ و نوستالژیک خود، روح بهار را در فضا جاری میسازد. این درختچه کلاسیک با خوشههای مخروطی و انبوه گلهای کوچک خود که در سایههای زیبای بنفش، سفید و صورتی میدرخشند، برای قرنها قلب باغهای اروپایی را تسخیر کرده است. اگرچه دوره گلدهی آن تنها چند هفته در بهار به طول میانجامد، اما همین نمایش کوتاه آنقدر شدید و به یاد ماندنی است که ارزش انتظار یک ساله را دارد.
پاراگراف ۲ (راهنمای کشت موفق در ایران و ملاحظات):
برای موفقیت در پرورش این ملکه بهاری در ایران، باید چند شرط کلیدی را فراهم کرد: محل کاملاً آفتابگیر، خاکی غنی با زهکشی عالی و کمی قلیایی (افزودن آهک به خاکهای اسیدی ایران اغلب لازم است)، و هرس صحیح بلافاصله پس از گلدهی. یاس بنفش در شهرهایی مانند تهران، اصفهان و تبریز که تابستانهای خشک و زمستانهای سرد دارند، به خوبی رشد میکند. با این حال، در مناطق گرم و مرطوب ممکن است دچار بیماری سفیدک پودری شود. کاشت آن در گلدانهای بزرگ نیز گزینه خوبی برای بالکنهای آفتابگیر است تا عطر آن به داخل خانه راه یابد.
| ردیف | مشخصه | توضیحات |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Syringa vulgaris L. |
| 2 | نام رایج | یاس بنفش، Common Lilac |
| 3 | خانواده | Oleaceae (زیتونیان) |
| 4 | خاستگاه | شبهجزیره بالکان (اروپای جنوب شرقی) |
| 5 | فرم رشد | درختچه بزرگ چندساله با عادت رشد ایستاده و گسترده. اغلب چند ساقه از پایه. |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۴–۶ متر (گاهی تا ۷ متر) |
| 7 | گستردگی تاج | ۳–۵ متر |
| 8 | سرعت رشد | متوسط |
| 9 | نوع برگ | برگ ساده، قلبی شکل تا تخممرغی، به طول ۵-۱۰ سانتیمتر، سبز متوسط. |
| 10 | ریزش برگ | خزانپذیر |
| 11 | رنگ پاییزی | زرد کمرنگ (زیبایی اصلی در گلهاست) |
| 12 | گلدهی | اواسط بهار (اردیبهشت)، به مدت ۲-۳ هفته. |
| 13 | رنگ گل | بنفشهای متنوع، سفید، صورتی، آبی کمرنگ. گلهای کوچک و بسیار معطر در خوشههای مخروطی بزرگ (پانیکول). |
| 14 | نیاز نوری | آفتاب کامل (برای گلدهی انبوه و عطر قوی ضروری است) |
| 15 | نیاز آبی | متوسط. خاک باید مرطوب ولی با زهکشی عالی باشد. خشکی را تحمل میکند اما گلدهی کاهش مییابد. |
| 16 | مقاومت سرمایی | عالی. تا -۳۵ درجه سانتیگراد. |
| 17 | مقاومت گرمایی | متوسط (در گرمای شدید ممکن است استرس بیابد) |
| 18 | نوع خاک | خاک غنی، حاصلخیز، لومی با زهکشی خوب و کمی قلیایی. خاکهای اسیدی و سنگین را دوست ندارد. |
| 19 | pH خاک | ۷٫۰–۷٫۵ (خنثی تا کمی قلیایی) – در خاک اسیدی دچار کلروز (زردی برگ) میشود. |
| 20 | مقاومت خشکی | متوسط |
| 21 | تحمل شوری | ضعیف |
| 22 | مقاومت آلودگی هوا | متوسط |
| 23 | آفات و بیماریها | بیماری سفیدک پودری (در هوای مرطوب و سایه)، شته، بورر یاس (آفت خطرناک لاروی). |
| 24 | طول عمر | طولانی (۵۰–۱۰۰ سال) |
| 25 | نیاز به هرس | بسیار مهم. هرس بلافاصله پس از گلدهی. حذف خوشههای گل پژمرده برای جلوگیری از تولید بذر و تشویق گلدهی سال آینده. هرس فرمدهی و حذش شاخههای مسن برای جوانسازی. |
| 26 | کاربرد در طراحی | پرچین گلدار معطر، تکدرختچه نمونه در چمنزار، کاشت در حاشیه دیوارها و نردهها، باغهای کلبهای و باغهای معطر. |
| 27 | فاصله کاشت | ۲–۳ متر (برای پرچین: ۱٫۵ متر) |
| 28 | امکان کاشت گلدانی | بله، در گلدانهای بزرگ و عمیق با زهکشی عالی. |
| 29 | نیاز به مراقبت | متوسط. نیاز به هرس سالانه، خاک غنی و آبیاری در خشکی دارد. |
| 30 | سازگاری اقلیمی ایران | مناطق معتدل و سردسیر با تابستانهای خشک و خنک: تهران، کرج، همدان، تبریز، ارومیه، مشهد، اصفهان، شیراز (با آبیاری). در مناطق گرم و مرطوب جنوبی عملکرد ضعیفی دارد. |
| 31 | مقاومت باد | خوب |
| 32 | مقاومت سایه | ضعیف (در سایه گل نمیدهد و مستعد بیماری سفیدک میشود) |
| 33 | حساسیت به غرقابی | بالا (حساس به خاکهای سنگین و غرقابی) |
| 34 | ویژگی خاص | ۱. عطر قوی و نوستالژیک: عطر گلها از فاصله دور قابل تشخیص است و نماد بهار است. ۲. گلدهی کوتاه اما خیرهکننده: دوره گلدهی کوتاه است اما نمایشی تماشایی دارد. ۳. ارقام بسیار فراوان: صدها رقم با رنگ و اندازه گل مختلف. ۴. جذب پروانهها: گلها پروانهها را جذب میکنند. |
| 35 | بهترین زمان کاشت | پاییز یا اوایل بهار. |
| 36 | نکته مهم طراحی | نماد بهار. تمام طراحی باید حول محور لذت بردن از عطر و زیبایی کوتاهمدت اما شدید گلهای آن باشد. باید در مکانی کاشته شود که عطر آن به خوبی منتشر شود (نزدیک پنجره، ورودی، نیمکت). |
| 37 | کاربرد اقلیمی پیشنهادی در ایران | باغهای خصوصی و ویلاها در شهرهای معتدل، پارکهای محلهای و بوستانها (به عنوان پرچین یا تککاشت)، محوطه ادارات و مؤسسات، باغهای گیاهان معطر. |
