بداغ همیشه سبز

درختچه‌ای چهارفصل و میوه‌دار
بداغ همیشه سبز با نام علمی Viburnum lentago، معروف به «بِهَش» یا «ویبورنوم سیاه»، یکی از سازگارترین و جذاب‌ترین درختچه‌های زینتی برای باغ‌های چهارفصل است. این گیاه با برگ‌های براق و چرمی خود، در بهار میزبان چترهای پهن و معطر از گل‌های سفید ریز است که زنبورها را مجذوب خود می‌کنند. با پایان گلدهی، میوه‌های آن که مانند جواهرات کوچک هستند، طیفی از رنگ‌های قرمز، بنفش و در نهایت سیاه براق را نمایش می‌دهند و منبع غذایی ارزشمندی برای پرندگان محسوب می‌شوند. در پاییز نیز برگ‌های آن به رنگ قرمز-بنفش درخشان تبدیل می‌شوند.

کاربرد در باغ‌های پایدار و طبیعی ایران
برای باغ‌های ایران که به دنبال گیاهانی کم‌نیاز، مقاوم و دارای جذابیت بصری در طول سال هستند، بِهَش گزینه‌ای ایده‌آل است. این درختچه در برابر سرمای شدید زمستان مقاوم است و در تابستان‌های معتدل ایرانی به خوبی رشد می‌کند. میوه‌های خوراکی آن (که پس از اولین یخبندان شیرین‌تر می‌شوند) می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند و حضور پرندگان را در باغ افزایش دهند. از آن می‌توان به عنوان پرچین طبیعی، تک‌درختچه زینتی یا بخشی از یک باغ جنگلی استفاده کرد. کاشت آن در خاک‌های معمولی باغ با زهکشی مناسب، موفقیت آمیز خواهد بود.

ردیف مشخصه توضیحات
1 نام علمی Viburnum lentago L.
2 نام رایج بِهَش، ویبورنوم سیاه، بداغ همیشه سبز، Nannyberry، Sheepberry
3 خانواده Adoxaceae (پنج انگشتان)
4 خاستگاه شرق و مرکز آمریکای شمالی
5 فرم رشد درختچه بزرگ یا درخت کوچک چندساله با عادت رشد ایستاده و چندشاخه. در طبیعت می‌تواند به صورت درخت کوچک تک‌تنه رشد کند.
6 ارتفاع نهایی ۴–۷ متر (معمولاً ۵ متر)
7 گستردگی تاج ۳–۵ متر
8 سرعت رشد متوسط
9 نوع برگ برگ ساده، تخم‌مرغی تا بیضوی، بسیار براق و چرمی، حاشیه دندانه‌دار ریز، به طول ۵-۱۰ سانتیمتر، سبز تیره در تابستان.
10 ریزش برگ خزان‌پذیر
11 رنگ پاییزی قرمز-بنفش تا شرابی درخشان (بسیار چشمگیر)
12 گل‌دهی اواخر بهار (اردیبهشت-خرداد)
13 رنگ گل سفید خالص، کوچک، در چترهای تخت بزرگ به قطر ۱۰-۱۵ سانتیمتر، معطر (بوی شیرین و ملایم).
14 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه (برای بهترین گلدهی و رنگ پاییزی آفتاب کامل ترجیح دارد).
15 نیاز آبی متوسط. خاک مرطوب با زهکشی خوب را ترجیح می‌دهد. پس از استقرار، تحمل نسبی به خشکی دارد.
16 مقاومت سرمایی عالی. تا -۳۵ درجه سانتی‌گراد.
17 مقاومت گرمایی خوب (تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد)
18 نوع خاک خاک‌های لومی، مرطوب، حاصلخیز با زهکشی خوب. طیف وسیعی از خاک‌ها را تحمل می‌کند.
19 pH خاک ۵٫۵–۷٫۵ (اسیدی تا خنثی)
20 مقاومت خشکی متوسط (پس از استقرار)
21 تحمل شوری کم
22 مقاومت آلودگی هوا خوب
23 آفات و بیماری‌ها مقاومت بالا. گاهی شته یا بیماری سفیدک پودری (در شرایط مرطوب و سایه).
24 طول عمر طولانی (۵۰–۱۰۰ سال)
25 نیاز به هرس کم. هرس برای حفظ فرم یا حذف شاخه‌های مرده. بهترین زمان هرس بلافاصله پس از گلدهی است.
26 کاربرد در طراحی پرچین غیررسمی و طبیعی، تک‌درختچه نمونه در باغ‌های جنگلی، کاشت در حاشیه جنگل‌ها و مناطق طبیعی، جذب حیات وحش (پرندگان و پروانه‌ها).
27 فاصله کاشت ۲–۳ متر (برای پرچین: ۱٫۵–۲ متر)
28 امکان کاشت گلدانی بله، در گلدان‌های بزرگ و عمیق.
29 نیاز به مراقبت کم تا متوسط. گونه‌ای کم‌نیاز و سازگار.
30 سازگاری اقلیمی ایران مناطق معتدل و سردسیر: تهران، کرج، همدان، تبریز، ارومیه، مشهد، اصفهان، شیراز (با آبیاری در تابستان). برای مناطق گرم و خشک شدید مناسب نیست.
31 مقاومت باد خوب
32 مقاومت سایه خوب (در سایه نیز رشد می‌کند اما گلدهی و رنگ پاییزی کاهش می‌یابد)
33 حساسیت به غرقابی متوسط
34 ویژگی خاص ۱. میوه‌های خوراکی و مرحله‌ای: میوه‌ها ابتدا قرمز روشن، سپس بنفش و در نهایت سیاه براق می‌شوند. خوراکی برای انسان (پس از یخ‌زدگی طعم بهتری دارد) و پرندگان.
۲. رنگ پاییزی قرمز-بنفش درخشان.
۳. پوست جوانه جذاب: جوانه‌های زمستانی آن خاکستری-خاکی و مخملی هستند.
۴. گل‌های معطر: جاذب زنبورها و پروانه‌ها.
35 بهترین زمان کاشت پاییز یا اوایل بهار.
36 نکته مهم طراحی یک درختچه چهارفصل با ارزش اکولوژیک بالا. زیبایی آن در گل‌های بهاری، میوه‌های رنگین تابستان-پاییز، رنگ پاییزی خیره‌کننده و حتی جوانه‌های زمستانی است. انتخاب عالی برای باغ‌های طبیعی و حیات‌وحش‌پسند.
37 کاربرد اقلیمی پیشنهادی در ایران پرچین‌های طبیعی در پارک‌های جنگلی شهری، کاشت در باغ‌های گیاهان دارویی و خوراکی، احیای حاشیه مزارع و جنگل‌ها در مناطق معتدل، باغ‌های حیات‌وحش در مدارس و مراکز آموزشی.
بداغ همیشه سبز